Het onderzoek van SiRM laat zien dat netbeheerders bij het bepalen van netcongestie vaak uitgaan van een sterke groei van de elektriciteitsvraag. Die groei verloopt in de praktijk langzamer dan eerder werd verwacht. Die verwachtingen zijn vaak afgeleid van wat er nodig is om in 2050 klimaatneutraal te zijn, en niet van hoe het stroomverbruik zich werkelijk ontwikkelt. In circa 80 procent van de gemeenten bleef het stroomverbruik de afgelopen tien jaar gelijk of daalde het zelfs. Het doel voor 2050 blijft onverminderd overeind en is belangrijk voor de lange termijnplanning van het net. Maar voor de jaren tot een geplande netuitbreiding geven actuele cijfers een nauwkeuriger beeld. Zo kan het voorkomen dat een gebied als overbelast wordt beschouwd, terwijl de beschikbare capaciteit volgens actuelere prognoses voorlopig voldoende is.
Honderden megawatts extra ruimte
Adviesbureau SiRM analyseerde 467 gepubliceerde congestiemanagementonderzoeken van netbeheerders. Na het verwijderen van verouderde, onvolledige en overlappende gegevens bleven 278 congestiegebieden over voor verdere analyse. De onderzoekers rekenden met twee scenario’s waarin de elektriciteitsvraag minder snel groeit dan in veel bestaande congestieonderzoeken wordt aangenomen. In het eerste scenario, de Verkenning Vertraagde Transitie (VVT), wordt in circa 40 procent van de onderzochte regionale gebieden de beschikbare transportcapaciteit niet meer overschreden. In het tweede scenario, gebaseerd op de Klimaat- en Energieverkenning (KEV), loopt dat op tot circa 60 procent. Rekening houdend met bestaande beperkingen op het landelijke hoogspanningsnet levert dit respectievelijk ongeveer 900 en 1.100 MW extra regionale transportcapaciteit op. Op het hoogspanningsnet van TenneT gaat het om 2,9 tot 4,0 gigawatt (GW). Deze uitkomsten kunnen niet bij elkaar worden opgeteld en betekenen niet dat alle wachtlijsten in de betreffende gebieden verdwijnen. Hoeveel extra transportcapaciteit beschikbaar komt voor afnemers, hangt mede af van de capaciteit die netbeheerders sinds het congestieonderzoek al tussentijds hebben vrijgegeven.

Nauwelijks geld besteed aan flexibel stroomgebruik
Naast de gehanteerde groeiverwachtingen onderzochten de onderzoekers hoeveel ruimte kan ontstaan wanneer bedrijven en andere gebruikers hun elektriciteitsverbruik tijdelijk aanpassen. Regionale netbeheerders gaven in 2025 gezamenlijk slechts 1,6 miljoen euro uit aan congestiemanagement. Ook blijkt dat nog maar een beperkt deel van het beschikbare regelbare vermogen daadwerkelijk wordt ingezet. Volgens de berekeningen van de onderzoekers kan bij technisch maximale inzet van regelbaar vermogen in de onderzochte regionale gebieden meer dan 2 GW extra transportcapaciteit beschikbaar komen. Dat vraagt onder meer om afspraken met bedrijven en andere partijen die hun stroomverbruik kunnen verschuiven of tijdelijk beperken. De onderzoekers stellen niet vast dat de lage uitgaven de oorzaak zijn van de beperkte inzet, maar constateren wel dat er nog veel mogelijkheden onbenut blijven.
Wat dit betekent voor energiecoöperaties
Voor bedrijven en energiecoöperaties die op een aansluiting of uitbreiding wachten, hebben te hoge groeiverwachtingen en onbenutte flexibiliteit grote gevolgen. “Het is moeilijk uit te leggen dat bedrijven en energiecoöperaties jarenlang moeten wachten op ruimte op het stroomnet, terwijl die ruimte er volgens actuelere berekeningen in veel gebieden mogelijk al is”, zegt Leon Straathof, specialist netcongestie bij Energie Samen. “We moeten het net natuurlijk blijven uitbreiden, maar tegelijkertijd veel slimmer omgaan met de capaciteit die we vandaag hebben. Energiecoöperaties kunnen daarbij helpen, bijvoorbeeld met buurtbatterijen, energiehubs en het lokaal afstemmen van vraag en aanbod. Geef die initiatieven dan ook de ruimte om bij te dragen aan de oplossing.”
Meer inzet van flexibiliteit biedt energiecoöperaties kansen om een grotere rol te spelen bij het oplossen van netcongestie. Door energie zoveel mogelijk lokaal te gebruiken en verbruik te verschuiven naar momenten waarop capaciteit beschikbaar is, kunnen zij bijdragen aan het verminderen van piekbelasting.
Ook teruglevering opnieuw onderzoeken
Het onderzoek richt zich uitsluitend op afnamecongestie: situaties waarin het elektriciteitsnet onvoldoende capaciteit heeft om extra stroom aan gebruikers te leveren. Energie Samen vindt dat ook de prognoses voor teruglevering opnieuw moeten worden bekeken. De ontwikkeling van zonnepanelen en andere vormen van duurzame opwek kan immers eveneens afwijken van eerdere verwachtingen. Of dat daadwerkelijk extra ruimte voor teruglevering oplevert, moet afzonderlijk worden onderzocht.
Oproep van de opdrachtgevers
De zeven opdrachtgevers roepen netbeheerders op om bestaande congestieonderzoeken op korte termijn te herijken met actuele groeiverwachtingen. Daarnaast willen zij één uniforme rapportagestandaard, zodat duidelijker wordt waarop de conclusies van netbeheerders zijn gebaseerd. Ook moet er meer regelbaar vermogen beschikbaar komen om het bestaande elektriciteitsnet beter te benutten. De organisaties benadrukken dat deze maatregelen geen vervanging zijn voor de noodzakelijke uitbreiding van het elektriciteitsnet, maar juist ruimte kunnen bieden in de jaren totdat die uitbreidingen gereed zijn.
Over het onderzoek
Het onderzoek Een kwestie van verwachting: vraagverwachtingen en hun effect op afnamecongestie is uitgevoerd door adviesbureau SiRM in opdracht van Dutch Data Center Association, Energie-Nederland, Energie Samen, Energy Storage NL, Techniek Nederland, VNCI en VNO-NCW / MKB-Nederland. Bekijk hier het nieuwsbericht op de site van SiRM.
—
Voor de pers
Energie Samen zet zich al jarenlang in om haar leden te helpen bij het realiseren van een netaansluiting. Bekijk hier welke ondersteuning wij bieden aan leden en lees hier de nieuwsberichten wij eerder over dit thema gepubliceerd hebben.
Interesse in een interview over dit thema?
Neem contact op met Casper van Diemen van Continews via 020-4071052 of info@continews.nl