Het streven naar lokaal eigendom betekent dat de initiatiefnemer de verplichting heeft om zich in te spannen om (een deel van) een energieproject in lokaal eigendom te realiseren. Als gemeenten en provincies lokaal eigendom opnemen in beleid, kunnen ze beter sturen op duurzame energieprojecten waarin burgers, lokale ondernemers en energiecoöperaties mede-eigenaar zijn. Dit zorgt niet alleen voor betrokken inwoners, maar ook voor een groter draagvlak, eerlijkere verdeling van lusten en lasten en een versnelling van de energietransitie. Door de voortgang van het vastleggen van lokaal eigendom in gemeentelijk en provinciaal beleid te monitoren willen NPRES en Energie Samen gemeenten en lokale energiecoöperaties aansporen om met elkaar in gesprek te gaan. Zo kunnen ze ontdekken hoe zij elkaar kunnen helpen bij het realiseren van de gemeentelijke doelen en landelijke verplichtingen rondom de energietransitie.  

Lichte stijging borging lokaal eigendom in gemeentelijk beleid

Eind 2025 blijkt dat het streven naar lokaal eigendom nog niet goed is geborgd in elke gemeente en provincie. Wel is er een lichte stijging te zien ten opzichte van de situatie eind 2023. Voor zon zijn er in totaal 123 van de in totaal 342 gemeenten die lokaal eigendom goed in hun beleid geborgd hebben. Dit is 36 %, eind 2023 was dit 31%. Voor wind zijn dat 89 gemeenten. Dit is 26 %, eind 2023 was dit 20 %. 

Lokaal eigendom in kaart

Het onderzoek laat zien dat nog steeds een groot deel van gemeenten lokaal eigendom niet volledig of niet structureel heeft ingebed in vast beleid. In sommige gemeenten is het beleid wel goed of optimaal geborgd, maar ontbreekt het nog aan lokale slagkracht. De onderzoeksresultaten zijn samengevat in drie kaarten: één kaart die laat zien wat de stand van zaken is voor de borging in het gemeentelijk zonbeleid en één die dat doet voor het gemeentelijk windbeleid. De derde kaart laat zien wat de stand van zaken is voor de borging van lokaal eigendom in het provinciale windbeleid. Voor elke gemeente/provincie is het geanalyseerde beleid ingedeeld in een van de vier categorieën, oplopend van geen borging in beleid tot aan een optimale borging. De drie kaarten geven inzicht in hoe het staat met de borging van lokaal eigendom in beleid per gemeente en per provincie.

“Energiegemeenschappen verdienen meer dan woorden in beleid”

Merel Oldenburg, strategisch coördinator projecten bij Energie Samen: “Lokale energiegemeenschappen verdienen meer dan woorden in beleid. Het is een manier om inwoners niet alleen te laten meedoen, maar ook mee te laten beslissen en mee te laten profiteren van duurzame energie in hun gemeente. De gemeente bepaalt niet alleen het beleid, maar kan bewoners met praktische acties stimuleren om echt een rol te pakken. Het is hoopvol dat steeds meer inwoners ruimte krijgen om mee te doen om samen met hun gemeente de gestelde klimaatdoelen te behalen.” 

Voorkom dat participatie slechts een vinkje wordt

Het vinden van de juiste balans om lokaal eigendom te realiseren blijft een uitdaging in veel gemeenten, zeker nu we aan de vooravond staan van de gemeenteraadsverkiezingen waarin nieuwgekozen wethouders dit thema weer opnieuw eigen moeten maken. Om te voorkomen dat participatie slechts een vinkje wordt, roept Energie Samen haar leden op om zo snel mogelijk na de verkiezingen contact op te nemen met hun wethouder voor een kennismaking. Het whitepaper Het Waarom van Lokaal Eigendom kan op voorhand gedeeld worden, zodat je samen goed voorbereid het gesprek in gaat.   

Training Opgroeiruimte voor optimale samenwerking

Wil je na kennismaking processen opzetten waarin samenwerking vanzelfsprekend wordt, dan biedt de Training Opgroeiruimte structuur en praktische handvatten om stap voor stap toe te groeien naar een gelijkwaardig en duurzaam partnerschap. Het is een begeleid traject waarin gemeenten en energie-initiatieven de tijd en ruimte krijgen om hun samenwerking zorgvuldig vorm te geven én verder te ontwikkelen. Ontdek hier meer. 

Toelichting en bronnen:

• Toelichting onderzoek borging lokaal eigendom in gemeentelijk/provinciaal beleid
• Bronvermelding onderzoek borging lokaal eigendom in gemeentelijk/provinciaal beleid