De Eerste Kamer heeft op 9 december ingestemd met de Wet collectieve warmte. Daarmee krijgen warmtegemeenschappen voor het eerst een duidelijke wettelijke positie in de warmtemarkt. Voor bewoners en lokale ondernemers die samen een warmtenet willen ontwikkelen zonder winstoogmerk is dat een belangrijke doorbraak. Tegelijkertijd werd een motie voor structurele financiering van deze initiatieven verworpen. Volgens Energie Samen is dat een gemiste kans: de rol van warmtegemeenschappen is nu vastgelegd, maar de middelen om die rol ook waar te maken ontbreken nog.

Wettelijke erkenning van de warmtegemeenschap

Met de nieuwe wet wordt expliciet vastgelegd dat warmte niet alleen een zaak is van markt en overheid, maar ook van gemeenschappen. Bewoners en lokale ondernemers kunnen voortaan formeel deelnemen aan de ontwikkeling en exploitatie van collectieve warmtenetten. Daarmee krijgen zij een plek in de marktordening en meer zeggenschap over hun lokale warmtevoorziening.

Energie Samen heeft zich de afgelopen jaren actief ingezet voor deze wettelijke verankering. Dat brede politieke steun bestaat voor deze stap, bleek uit de stemming in de Eerste Kamer. Een ruime meerderheid, waaronder GroenLinks-PvdA, Volt, ChristenUnie, CDA, SGP, D66, SP, PvdD, VVD, BBB, 50PLUS en OPNL, stemde voor de wet.

Geen structurele middelen voor warmtegemeenschappen

Waar de wet een stevig fundament legt, ontbreekt volgens Energie Samen nog steeds een cruciaal onderdeel: structurele ondersteuning voor warmtegemeenschappen. De Eerste Kamer verwierp de motie van Van Langen-Visbeek c.s., die de regering opriep een landelijk, structureel budget vrij te maken voor startsubsidies, kennisopbouw en uitbreiding van het ontwikkelfonds voor lokale warmte-initiatieven.

Zonder deze middelen blijft het voor veel bewonersinitiatieven lastig om de eerste ontwikkelfase te financieren. Juist in die fase zijn kosten en risico’s hoog, terwijl gemeenten partijen wel kunnen rekenen op ondersteuning en schaalvoordelen.

Siward Zomer, voorzitter van Energie Samen:
“Dat warmtegemeenschappen nu wettelijk erkend worden, is historisch. Voor het eerst wordt in de warmtemarkt onderscheid gemaakt tussen markt, overheid en gemeenschap. Dat geeft bewoners en lokale ondernemers een formele plek in de warmtetransitie. Maar erkenning alleen is niet genoeg. Gemeenten kregen middelen voor hun nieuwe rol, warmtegemeenschappen niet. Zonder ontwikkelbudget blijft er geen gelijk speelveld.”

Praktijkvoorbeeld: KetelhuisWG in Amsterdam

Dat warmtegemeenschappen in de praktijk een serieuze rol kunnen spelen, laat warmtecoöperatie KetelhuisWG in Amsterdam zien. De coöperatie werkt aan een buurtwarmtenet voor ongeveer 1.200 woningen en kleine bedrijven. Het netwerk blijft volledig in eigendom van de coöperatie, waardoor bewoners zeggenschap houden over het systeem en de tarieven.

Initiatieven als KetelhuisWG tonen aan dat kennis, organisatiekracht en lokaal draagvlak aanwezig zijn. Wat nodig is, is een stabiele financiële basis om dit soort projecten op te starten en op te schalen.