Wij zijn blij dat het kabinet de eerder aangenomen moties van de Tweede Kamer over warmtegemeenschappen uitvoert. De opvolging hiervan biedt meer duidelijkheid voor de rol van warmtegemeenschappen binnen de Wet collectieve warmte. Het uitgevoerde onderzoek laat zien dat warmtegemeenschappen nog steeds tegen aanzienlijke belemmeringen aanlopen. De komende periode is daarom bepalend. Concrete keuzes in beleid, financiering en uitvoering zullen bepalen of warmtegemeenschappen daadwerkelijk een volwaardige bijdrage kunnen leveren aan de warmtetransitie.
Graag geeft Energie Samen namens warmtegemeenschappen een reactie via dit nieuwsbericht. We gaan in op vier delen van de brief:
- Het faciliterend kader voor warmtegemeenschappen
- Het advies van de landsadvocaat
- De clusteraanpak
- De beschikbaarheid van voldoende middelen
1. Nu doorpakken met een faciliterend kader voor warmtegemeenschappen
Het ministerie begint na de zomer met een actieplan voor een faciliterend kader voor warmtegemeenschappen. Dat is een belangrijke stap, omdat daar veel behoefte aan is. De inventarisatie naar succesfactoren en belemmeringen voor warmtegemeenschappen bevestigt in hoge mate wat onze leden dagelijks ervaren. Het rapport laat zien dat warmtegemeenschappen vooral behoefte hebben aan:
- passende ontwikkelfinanciering voor de risicovolle ontwikkelfase,
- betere aansluiting tussen de groeifase van initiatieven en de timing van warmtekavels, geschiktheidseisen en toezicht,
- werkbare governance- en samenwerkingsvormen met publieke partijen,
- erkenning als gelijkwaardige gesprekspartner, en
- langjarige ondersteuning om professionalisering en continuïteit mogelijk te maken.
Wij hopen dat het aangekondigde actieplan deze knelpunten daadwerkelijk gaat adresseren. Daarmee kan invulling worden gegeven aan de wettelijke opdracht om warmtegemeenschappen te faciliteren en kan de ruimte ontstaan die nodig is om deze nieuwe vorm van lokaal eigenaarschap te ontwikkelen. Echter, een actieplan zonder structurele middelen zal in de praktijk weinig verschil maken. Wij blijven daarom nadrukkelijk aandacht vragen voor tijdige budgetreservering, zodat het faciliterend kader niet alleen op papier bestaat, maar ook daadwerkelijk uitvoerbaar wordt.
2. Duidelijkheid over samenwerking met publieke warmtebedrijven
Wij waarderen dat het kabinet de mogelijkheden voor een publiek minderheidsbelang in een warmtegemeenschap opnieuw zorgvuldig heeft laten onderzoeken door de landsadvocaat. Een aantal warmtegemeenschappen verkent in de praktijk een samenwerking met een publiek warmtebedrijf, waaronder regionale warmtebedrijven met netwerkbedrijven. Met als uitgangspunt dat de combinatie van publieke expertise en lokale betrokkenheid kan leiden tot sterke, maatschappelijk verankerde warmtebedrijven.
De conclusie van de landsadvocaat is dat een minderheidsbelang van dergelijke publieke warmtebedrijven in een warmtegemeenschap binnen de huidige systematiek van de Wet collectieve warmte niet mogelijk is. De warmtegemeenschappen worden hiermee benaderd als een uitzondering op de publieke route. Dit is onjuist. De Wet collectieve warmte kent immers twee gelijkwaardige routes voor aanwijzing van een warmtebedrijf: een publiek warmtebedrijf én een warmtegemeenschap.
We gaan constructief aan het werk met het team van het ministerie om de Wet collectieve warmte tot een succes te maken en we zullen ons richten op andere vormen van samenwerking tussen warmtegemeenschappen en publieke warmtebedrijven.
3. Clusteraanpak groot risico voor bottom-up-projecten
Energie Samen pleit al geruime tijd voor een bundeling van subsidieregelingen voor warmtenetten. Een eenvoudiger en beter samenhangend instrumentarium kan de ontwikkeling van collectieve warmte aanzienlijk versnellen.
In dat opzicht zien we kansen in de voorgestelde clusteraanpak. Tegelijkertijd roept het onderliggende onderzoek ook zorgen op. Daarin wordt uitgegaan van enkele zeer grote, vooraf geselecteerde clusters. Als deze benadering leidend wordt, dreigen lokale warmtegemeenschappen buiten de boot te vallen. Voor veel van onze leden zou dat betekenen dat hun projecten geen reële toegang meer hebben tot publieke ondersteuning, terwijl juist zij lokaal draagvlak organiseren en projecten ontwikkelen die anders niet van de grond komen. Het signaal dat wordt gegeven, dat je als groep bewoners niet in je eigen wijk mag beginnen maar dat je gelijk een hele cluster moet aanpakken, schrikt vrijwel elke bewoner af om zich überhaupt in te zetten om de wijk aardgasvrij te maken via een collectieve route.
De sleutel om dit risico op te lossen zit hem in de verdere uitwerking van het criterium van de kansrijkheid van projecten. Dat biedt perspectief aan bewoners dat ook goed ontwikkelde projecten van warmtegemeenschappen onderdeel kunnen blijven van de toekomstige ondersteuning. Wij zullen de verdere uitwerking van de clusteraanpak de komende periode nauwgezet volgen.
4. Zorg voor voldoende middelen voor de warmtetransitie
Tot slot onderstreept deze Kamerbrief opnieuw dat de betaalbaarheid van de warmtetransitie niet alleen afhankelijk is van goede regelgeving, maar ook van voldoende publieke investeringen.
Zonder aanvullende middelen zullen veel warmtenetten moeilijk of niet realiseerbaar zijn en blijven bewoners langer afhankelijk van aardgas. Dat geldt zowel voor publieke warmtebedrijven als voor warmtegemeenschappen. Wij roepen het kabinet en de Tweede Kamer daarom op om snel extra middelen beschikbaar te stellen voor de warmtetransitie. Niet alleen voor gemeenten en publieke partijen, maar juist ook voor de ondersteuning van warmtegemeenschappen, zodat deze betaalbaar én uitvoerbaar blijft.
We kijken uit naar het commissiedebat van 24 september, waarin hierover belangrijke keuzes kunnen worden gemaakt. We houden je hiervan op de hoogte via onze website en nieuwsbrief.
