Want wie aan de warmtetransitie werkt, weet: er is geen rechte snelweg naar de bestemming. Soms moet je een afslag nemen, een berg beklimmen of even halt houden. En minstens zo belangrijk: je reist nooit alleen.

Instappen en vertrekken

Om 10.00 uur vertrok de trein. Reisleider Max heette iedereen welkom en schetste de route van de dag: reisgenoten ontmoeten, bergen overwinnen, bijtanken en onderweg terugkijken én vooruitblikken.

Dat is precies waar Vonk! om draait: de vonk laten overslaan. Ervaringen delen, van elkaar leren en elkaar inspireren om verder te gaan.

Siward Zomer, voorzitter van Energie Samen, en Petra Lettink, directeur van Buurtwarmte, trapten de dag af met een gesprek over de ondersteuning, kennis en ervaring die er voor lokale initiatieven beschikbaar is. Daarna konden de deelnemers zelf op pad.

Begin bij de basis: je doet het samen

Peter van der Veer, voorzitter van Vrijstad Energie, nam de deelnemers mee in het brede palet aan activiteiten van de Culemborgse coöperatie: van energiebesparing tot duurzame opwek en energiedelen.

Via de Fixbrigade werden bij maar liefst 900 woningen kleine energiebesparende maatregelen uitgevoerd. Ook realiseerde Vrijstad Energie verschillende projecten voor duurzame opwek.

Achter al die projecten zit volgens Peter een eenvoudige maar belangrijke les:

“Begin bij de basis en neem mensen vanaf het eerste moment mee.”

Ook de Gelderlandfabriek vormde daarvoor een mooie metafoor. Het gebouw stond lange tijd leeg, maar werd door vrijwilligers omgebouwd tot een creatieve hotspot. Zonder dromers en doeners was dat nooit gelukt. Precies zo ontstaat ook de energietransitie: doordat mensen initiatief nemen en samen de schouders eronder zetten.

Geen routekaart zonder ervaringen van anderen

Daarna splitste het programma zich op in verschillende routes. In de deelsessies deelden warmte-koplopers hun ervaringen, verdiepten deelnemers zich in gemeenschapsvorming en bewonersparticipatie en kwamen technische, organisatorische en beleidsmatige keuzes aan bod.

Steeds kwamen dezelfde thema’s terug: samenwerken, bewoners betrekken, keuzes maken, organiseren en ervaring opbouwen.

Na de inhoudelijke ochtend was het tijd om bij te tanken. En dat kon buiten, in de zon. In oktober nog wel.

Na de lunch vertelden Fanny Claassen, directeur, en Ralph Moolenaar, warmtereggisseur van Energie Samen Rivierenland, over de regionale samenwerking van haar koepel voor 13 energiecoöperaties en 10 warmte-initiatieven. Hun verhaal maakte duidelijk hoe belangrijk zo’n regionale reisgenoot kan zijn: kennis bundelen, verbindingen leggen en lokale plannen verder brengen.

Een verrassingsreis en nieuwe reisgenoten

Theo Elferink uit de Achterhoek zorgde voor een verrassend intermezzo over verduurzaming vanuit het perspectief van de burger. Met zijn Achterhoekse tongval bracht hij een frisse blik én warmde hij de stembanden van de zaal nog even op.

Daarna gingen de deelnemers zelf weer aan de slag tijdens ‘Reisgenoot gezocht’. Bij verschillende haltes werden ervaringen, hobbels en successen uitgewisseld. Welke uitdaging kom je onderweg tegen? Wie heeft daar al ervaring mee? En wie kan jou verder helpen?

Het Vonkenpaspoort raakte steeds voller. Precies zoals bedoeld: met nieuwe ideeën, nieuwe contacten en inspiratie voor de volgende etappe.

Ook de tweede ronde deelsessies bood volop keuze. Van Social Design en samenwerking met woningcorporaties tot het buurtwarmteproces en verschillende technische scenario’s: deelnemers konden steeds aansluiten bij de halte die paste bij hun eigen reis.

Ervaring maakt je een serieuze gesprekspartner

Rond 16.00 uur kwam de trein aan op het eindstation. Maar niet voordat Siward Zomer nog één belangrijke boodschap meegaf. Hij vergeleek de mensen in de zaal met zijn waterpoloteam: dikke mannen in een zwembroek. Een beeld dat bleef hangen.

De vergelijking ging over ervaring. In waterpolo kun je jarenlang trainen, meters maken en techniek ontwikkelen. Uiteindelijk heb je zoveel ervaring dat je kunt winnen op techniek. Diezelfde ervaring is volgens Siward essentieel voor warmte-initiatieven.

“Je moet meters maken. Ervaring opbouwen. Leren van wat goed gaat en van wat tegenvalt.”

Soms duurt dat jaren. Maar juist daardoor groei je uit tot een gesprekspartner waar andere partijen niet meer omheen kunnen.

Het was een passende afsluiting van een dag waarop precies dat centraal stond: niet alleen plannen maken, maar ervaring opdoen en samen stappen zetten.

Met een vol vonkenpaspoort verder

Op het Vonkenpodium was tot slot ruimte voor praktische oproepen, onder meer rond professionalisering van toezichthouders, het belang van diversiteit, energiearmoede en het Initiatiefonds Warmte (deadline 25 oktober 2026). Ook werd gewezen op gratis ondersteuning voor initiatieven die nog zoeken naar een goede volgende stap.

Daarmee kwam een dag vol inhoud, ontmoeting en inspiratie ten einde. De reis is voor de meeste deelnemers natuurlijk nog lang niet voorbij. Maar met een voller Vonkenpaspoort, nieuwe reisgenoten, praktische tools en ervaringen uit het hele land is de bagage weer flink aangevuld. Bekijk hier de foto’s.

Vonk! 2026 liet zien dat de warmtetransitie misschien wel een lange reis is, maar dat je hem nooit alleen hoeft te maken.

Vonk! wordt georganiseerd door Energie Samen en Buurtwarmte.