De warmtetransitie vraagt om meer dan techniek, ze vraagt om draagvlak, lokale betrokkenheid en lokaal eigendom. Warmtegemeenschappen combineren dat alles: bewoners en gebruikers nemen zelf de regie over hun collectieve warmtevoorziening. Energie Samen ondersteunt warmtegemeenschappen hierbij.
Een warmtegemeenschap is een lokaal warmtebedrijf van, voor en door de eindgebruikers. Het eigendom én de zeggenschap over het warmtenet liggen bij de bewoners en gebruikers zelf, niet bij een commercieel bedrijf of de gemeente.
Leden van een warmtegemeenschap beslissen samen over de ontwikkeling van het project, de techniekkeuze en het beheer van hun collectieve warmtevoorziening. Iedereen heeft een gelijke stem, ongeacht hoeveel warmte iemand afneemt of hoeveel geld iemand inlegt. Dat maakt het een democratische en transparante organisatievorm voor wijkverwarming.
De term is officieel vastgelegd in de Wet collectieve warmte, die op 9 december 2025 door de Eerste Kamer is aangenomen en naar verwachting per 1 januari 2027 in werking treedt. Het is daarmee een nieuwe, wettelijk erkende speler in de warmtetransitie, naast de overheid en de markt.
Een warmtegemeenschap ontwikkelt en beheert een collectieve warmtevoorziening voor een wijk, buurt of dorp. Omdat de businesscase volledig inzichtelijk is voor alle leden, weten bewoners precies waar ze voor betalen. Dat vergroot het vertrouwen en versnelt de aansluiting van nieuwe deelnemers. Een collectieve warmtevoorziening kan allerlei vormen aannemen, wat aspecten die veel voorkomen zijn:
Warmtenetten vormen de meest bekende variant: een ondergronds leidingnetwerk dat warm water levert aan woningen en gebouwen, gevoed door een duurzame bron zoals geothermie, aquathermie, restwarmte of een collectieve warmtepomp. In sommige gevallen kan dit warmtenet ook koeling leveren aan de woningen.
Dit is een techniek waar een warmtenet gebruik van kan maken. Hierbij maakt het system gebruik van de bodem om warmte en koude op te slaan per seizoen. In de winter verwarmt de buurt zichzelf met de opgeslagen warmte, in de zomer met de opgeslagen koude.
Deze worden vaak ingezet bij een warmtenet. Een collectieve warmtepomp bedient een hele wijk tegelijk. Dat is efficiënter en goedkoper dan individuele warmtepompen per woning. Vaak word teen collectieve warmtepomp gecombineerd met een collectief buffer waarin warmte wordt opgeslagen, zo hoeft de collectieve warmtepomp alleen te draaien op tijden dat elektriciteit goedkoop is.
Een warmtegemeenschap is een vorm van een warmtebedrijf. Meer bekende warmtebedrijven zijn commerciële of publieke ondernemingen die warmte leveren aan bewoners als klanten. De zeggenschap en het eigendom liggen bij aandeelhouders of de overheid, niet bij de eindgebruikers zelf.
Een warmtegemeenschap werkt anders. De eindgebruikers zijn zelf de eigenaren en bestuurders. Ze profiteren direct van lagere kosten, hebben altijd inzage in de financiën en beslissen mee over investeringen.
De Wet collectieve warmte stelt warmtegemeenschappen juridisch gelijk aan publieke warmtebedrijven. Dat betekent dat een warmtegemeenschap zowel Kleine als grote warmtenetten kan ontwikkelen. Zij kan, net als een publiek warmtebedrijf, aangewezen worden voor een warmtekavel om daar zelfstandig een collectief warmtesysteem te ontwikkelen.
De Wet collectieve warmte is op 9 december 2025 aangenomen door de Eerste Kamer en treedt naar verwachting in werking op 1 januari 2027. De wet vervangt de oude Warmtewet en introduceert voor het eerst de term warmtegemeenschap in de Nederlandse wetgeving. De wet stelt regels over waar een warmtebedrijf aan moet voldoen, de duurzaamheid van het system, de tarieven die een bedrijf mag vragen en overige regels voor de consumentenbescherming.
Wat de wet concreet betekent voor warmtegemeenschappen:
Een warmtegemeenschap kan aangewezen worden als warmtebedrijf voor een warmtekavel, voor kavels met meer dan 1500 aansluitingen. Ze krijgen een gelijkwaardige positie aan publieke warmtebedrijven in de aanwijzingsprocedure. Ook voor kleine warmtesystemen (Kleiner dan 1500 aansluingen) kunnen warmtegemeenschappen aan de slag als warmtebedrijven.
Gemeenten zijn daarnaast verplicht altijd eerst te verkennen of warmtegemeenschappen interesse hebben in een warmtekavel voordat zij er met een publiek warmtebedrijf aan de slag kunnen. Indien er een warmtgemeenschap (in oprichting) interesse heeft, dient een gemeente deze te ondersteunen.
Een warmtegemeenschap oprichten is een flinke onderneming, maar zeker mogelijk. Je begint natuurlijk door met je buren in gesprek teg aan over lokale wensen en zorgen rondom een comfortabel, warm huis en een betaalbare rekening. Indien er interesse is om met elkaar aan de slag te gaan kan je een warmtegemeenschap gaan oprichten.
Veel projecten zijn je voor gegaan en op basis van die ervaring heeft Energie Samen een toegankelijk stappenplan opgesteld die jou door het process begeleid. Met kennis, voorbeelden en templates. Dat stappenplan vind je op onze kennisbank, onder stappenplan warmte.
De stappen op hoofdlijnen:
Er zijn door heel Nederland tientallen coöperaties actief die plannen ontwikkelen voor collectieve warmte. Verschillende coöperaties lopen al vooruit op de nieuwe wet en bouwen nu aan coöperatieve warmtenetten.
Energie Samen is de landelijke koepelorganisatie van energiegemeenschappen, inclusief warmtegemeenschappen. We bieden kennisartikelen en uitgebreide uitleg over de Wet collectieve warmte via onze Academie, voorbeeldstatuten die aansluiten op de wettelijke criteria, en fondsen voor de ontwikkel en realisatiefase van warmteprojecten. Neem een kijkje onder het thema warmte op onze kennisbank, hier vind je al onze informatie.
We behartigen de belangen van warmtegemeenschappen richting overheid en netbeheerders en waren nauw betrokken bij de totstandkoming van de Wet collectieve warmte. We blijven ons doorlopend inzetten om randvoorwaarden zoals financiering van de projecten mogelijk te maken en belemmerende regelgeving weg te halen.
Daarnaast trekt Energie Samen de ontwikkeling van certificeringsnormen voor warmtegemeenschappen via de Normcommissie Energiegemeenschappen, gestart in juni 2025.
Een warmtegemeenschap is een lokaal warmtebedrijf waarbij de eindgebruikers zelf eigenaar zijn en democratische zeggenschap hebben. De term is vastgelegd in de Wet collectieve warmte van 2025. Lees hier ons kennishoofdstuk dat in detail uitlegt wat een warmtegemeenschap is en wat de mogelijkheden zijn.
Een energiegemeenschap is het bredere begrip: elke groep bewoners, huurders en/of ondernemers die samen energie opwekt, deelt of beheert. Een warmtegemeenschap is een specifieke vorm die actief is als warmtebedrijf, met een eigen wettelijke status in de Wet collectieve warmte.
De wet is op 9 december 2025 aangenomen. De inwerkingtreding wordt verwacht op 1 januari 2027.
Ja. De wet stelt warmtegemeenschappen juridisch gelijk aan publieke warmtebedrijven. Een warmtegemeenschap kan door de gemeente aangewezen worden voor een warmtekavel, ook voor grotere kavels boven 1500 aansluitingen. Meer weten, lees ons position paper over kavelstrategie.
Een gemeente heeft in de wet collectieve warmte de wettelijke taak gekregen om warmtegemeenschappen te helpen zich te organiseren. Dat kan een gemeente doen door opgroeiruimte te bieden en door specifiek beleid te maken over warmtegemeenschappen. Hier biedt energies amen Ondersteuning in. Lees bijvoorbeeld onze kenniscollectie voor gemeenten over het maken van beleid voor warmtegemeenschappen.
De coöperatie U.A. is de meest geschikte rechtsvorm, vanwege de democratische structuur en de wettelijke vereisten rond gelijk stemrecht en vrijwillig lidmaatschap. Energie Samen biedt voorbeeldstatuten die aansluiten op de criteria van de Wet collectieve warmte. Ook hebben wij een brochure opgesteld samen met AKD juristen en Olenz notarissen over organisatievormen die passen binnen de wet. Lees hier over eigendomsmodellen voor de warmtegemeenschap.
Ja. Zowel huurders als kopers kunnen lid worden en hebben dezelfde rechten en plichten. Deelname is altijd vrijwillig: je kunt ook warmte afnemen zonder lid te worden. Buurtwarmte schreef er samen met de woonbond een handreiking over. Lees meer hier.
Transparantie en directe zeggenschap van eindgebruikers. Leden hebben altijd inzage in de businesscase en beslissen mee over tarieven en investeringen. De kostengebaseerde tariefregulering zorgt er bovendien voor dat bewoners nooit meer betalen dan de werkelijke kosten.
Een warmtebedrijf ontwikkelen en exploiteren is geen envoudig project. Gelukkig is er vergaande dienstverlening en steun, wat het lokale inititieven heel wat makkelijker maakt dan voor de eerste pilots van cooperatieve warmtenetten. Wil je weten hoe dit in zijn werk gaat, lees dan eens onze: veelgestelde vragen over warmtegemeenschappen
De ontwikkeling en bouw van alternatieve warmteoplossingen vergt een forse investering. Daarvoor zijn verschillende oplossingen ontwikkeld zoals leningen, subsidies en eigen vermogen. Daarnaast zijn er de inkomsten en uitgaven. Hier lees je meer over het financiële plaatje van een warmteproject.
Op verschillende plekken in Nederland werken bewoners samen aan hun eigen gezamenlijke warmteoplossing. Bijvoorbeeld een warmtenet op basis van restwarmte of aquathermie. Met name de ontwikkelfase, waarin ideeën worden omgezet in ontwerpen en bijbehorende financieringsplannen, is complex. Een risicoloze lening vanuit het Ontwikkelfonds Warmte helpt initiatieven door deze lastige fase heen.
Je wilt samen met buurtbewoners aan de slag met duurzame warmte. Je hebt een idee, energie en vrijwilligers maar je hebt ondersteuning nodig om de volgende stap te zetten. Het Initiatiefonds Warmte helpt je om je idee verder uit te werken en je voor te bereiden op een aanmelding bij het Ontwikkelfonds Warmte.
Heb je vragen of wil je ergens meer over weten? Gebruik onderstaande gegevens om contact op te nemen.
contact@energiesamen.nu
Australiëlaan 5, 3526 AB Utrecht
