Over energiegemeenschappen, gelijkwaardig samenwerken en de mensen die Europa’s grenzen bewaken terwijl wij slapen

“Siiiwaard”,  hoor ik met een sterk Oekraïens accent van een paar meter afstand. Een jonge vrouw met lichtdoorschijnende zonnebril loopt naar me toe. Oksana schudt mij de hand en stelt zich voor. Ik word vlakbij mijn appartement in Kyiv bij de supermarkt, die in een groot modern winkelcentrum achter het station ligt, opgepikt. Ik stap samen met Oksana achter in de auto van Svitlana, zij is de directeur van Repower Ukraine en rijdt ons richting Brovary. Wat “brouwerij“ betekent. Het is vrijdag, 15 mei en de zon schijnt.

Oksana werkt net een maand bij Repower Ukraine. Ze is een 27-jarige projectmanager van een internationaal project rondom duurzame energie en mentale zorg voor veteranen. Ze werkt als ZZP’er. Svitlana is een vrouw waarvan je direct ziet dat ze de leiding heeft over de organisatie Repower Ukraine. Ze heeft rust in haar ogen en een bepaalde houding. Ik vermoedde dat ze mijn leeftijd was. Het valt me op dat de combinatie van de houding van serieusheid en senioriteit in combinatie met de verzorgdheid van deze Oekraïense vrouwen het haast onmogelijk maakt om hun leeftijd te schatten. ’s Middags bij het eten, moest ik toch even navragen. Ze bleek ouder te zijn, maar ik beloofde haar om haar leeftijd niet te noemen in mijn blog.

“Ukraine is the Bullseye of Europe,”

We halen eerst wat koffie. Zoals dat gaat in Oekraïne. Oksana morst bij de eerste slok een grote vlek koffie op haar witte shirt. Ze kijkt er onverschrokken naar, knoopt haar jas dicht en we hebben het er niet meer over. We komen te spreken over waarom Oekraïne zo’n bijzonder land is. We vermoeden dat de gezamenlijke liefde voor koffie voortkomt uit het gegeven dat Oekraïne op het middelpunt van alles ligt. Het is dé marktplaats van het Europese continent. Een kruispunt van Oost naar West en van Noord naar Zuid-Europa. Daarnaast had het land zelf ook een enorme rijkdom aan grondstoffen. Totdat buitenlandse partijen hen leegroofden. Het is daarom ook niet gek dat, door de eeuwen heen, elke grootmacht dit kruispunt wilde bezetten. “Ukraine is the Bullseye of Europe,” zegt Oksana tegen me.

Weerstand in beton en glas

Om ons heen worden nieuwe flats boordevol ramen van glas opgetrokken. De bouw gaat gewoon door. De moderne gebouwen staan tussen oude Sovjetblokken en industrie als een soort architectonische weerstand tegen het verleden. In de auto praat ik met Oksana over de taal die we gebruiken en het beeld dat wij in Nederland hebben van Oekraïne. Julia heeft mij meermaals verbeterd toen ik zei: “Oh, jullie waren onderdeel van dit rijk, of onderdeel van de Sovjet-Unie.” “Nee, Siward dat klopt niet. We werden bezet door dat rijk. We werden bezet én onderdrukt door de Sovjet-Unie. Alleen in het Pools-Litouwse Gemenebest, waren we als een gelijkwaardige partner onderdeel van de federatie. Deze oorlog is de zoveelste keer weer dat wij ons weer aan het vrijvechten zijn van een potentiële onderdrukking door een grootmacht. We zijn sinds 2014 een onafhankelijk land en dat zullen we voor de eeuwigheid blijven,” aldus Julia. We rijden door naar het Oosten en steken de Dnjepr over. Aan de Westkant staat een gigantisch standbeeld genaamd ‘Moeder Oekraïne’. Een vrouw van staal van maar liefst 100 meter hoog. Ze draagt een schild. Hierop zijn de hamer en de sikkel in 2023 vervangen voor de Oekraïense drietand. Haar blik, het zwaard en het schild zijn gericht naar het Oosten.

“We are willing to cooperate”

Opnieuw lopen we in het gemeentehuis van Brovary door de lange gang waar allemaal vlaggen hangen van de brigades die ondersteund worden door het dorp. In het kantoor van de burgemeester wacht een vertaalster, het hoofd economische zaken en de burgemeester op ons. Ik zie nog net dat de Nationaal kampioen boksen van Oekraïne uit Brovary afscheid van de burgemeester na een bezoek. De burgemeester eindigt zijn welkomstwoord met de woorden: “We are willing to cooperate.” En mijn reactie: “Laat dat nou precies zijn wat wij doen. To cooperate.”

Ik leg uit wat onze leden in Nederland doen, hoe een coöperatie in de praktijk werkt en vraag hoe wij kunnen helpen. Ze legt uit dat er verschillende klinieken zijn die ze graag wil verduurzamen. Er zijn momenten waarop er geen stroom is. Meestal is dat wanneer de energiecentrales worden aangevallen. Afgelopen winter was het soms min 20 graden en was er daadwerkelijk een energietekort. Gas is ook hier in Brovary ontzettend duur. Ze proberen daarom dus zo snel mogelijk de kritische infrastructuur te verduurzamen. Ik vertel dat we in Nederland voor dezelfde uitdagingen staan. Bij ons is er schaarste door netcongestie en ook is bij ons de prijs van gas erg onvoorspelbaar. Ik leg ze uit hoe we in Nederland op lokaal niveau steeds meer werken met energiegemeenschappen ofwel energiecoöperaties, en hoe een samenwerking eventueel tot stand kan komen. Desnoods in een ESCO model.

Er wordt wederom wat sceptisch gekeken. Een energiegemeenschap bestaat nog niet in de Oekraïense wet. Dus dan zouden ze eerst de wet moeten aanpassen. Ik reageer direct en zeg: “Maak je niet druk over de wet. We gaan gewoon beginnen binnen wat het huidige systeem ons toelaat. We maken het niet groot, we pakken geen megaprojecten op waar we alleen maar blijven praten. Nee, we pakken concrete, kleine projecten op. We doen en laten zien dat het kan, dat het werkt.” Het enthousiasme keert weer terug op de gezichten.

“Ik ben hier deze week dus niet om een zielig Oost-Europees landje te redden.”

De Nederlandse wet is overigens ook pas tien jaar nadat het in Europese regelgeving is opgenomen, aangepast door energiegemeenschappen als juridische entiteit op te nemen in de energiewet. En in kleine stapjes kunnen we altijd in de toekomst de Oekraïense wet aanpassen en in lijn brengen met Europese regelgeving. We ronden de afspraak af met een handdruk en een stroom van dankbaarheid. Daar moet ik echt op reageren naar hen, maar ook naar de lezers van dit blog. Datgene wat wij doen, of wat ik deze week doe in Oekraïne, valt op geen enkele manier te vergelijken met wat de mensen in Oekraïne nu voor ons doen. Zij offeren hun jeugd op, hun gezinnen. Zij offeren hun land op om onze gezamenlijke Europese grenzen te beschermen, om een autocraat en dictator tegen te houden. Er is maar beperkte ruimte voor de verdere ontwikkeling van het land, zoals verduurzaming. Ze richten zich, volledig terecht, op het winnen van deze oorlog. Ik ben hier deze week dus niet om een zielig Oost-Europees landje te redden. Ik ben op bezoek en ontmoet helden die hun land en daarmee ook onze grenzen bewaken. Het zou voor mij een enorme eer zijn om met deze mensen samen te mogen en kunnen werken.

Corruptie en decentralisatie

We lopen door dezelfde gang naar buiten en nemen afscheid van de burgemeester. De vertaler wijst me op verschillende certificaten over goed bestuur en samenwerkingen met Europese gemeenten. Ze geeft aan: “We hebben nog veel uitdagingen. We hebben veel corruptie, maar we willen leren. En we willen leren van Nederlandse gemeenten. We willen leren van jullie. En we hopen net zo te worden als jullie wat betreft goed bestuur.” Ik geef haar aan dat dit soort verontschuldigingen niet nodig zijn. Een land dat erkent dat ze uitdagingen heeft en dat corruptie bestaat is, mijns inziens, bereid om te leren en er wat aan te doen. Het is een land dat zich aan de Sovjet-mentaliteit aan het ontworstelen is. Dit zijn stevige systemen die doorbroken moeten worden, dat gaat niet van de ene op de andere dag gebeuren.

“That’s why we’re so enthusiastic about decentralising and democratising the energy transition,”

Ik bespreek het onderwerp corruptie later met Oksana en Svitlana in de auto. Sommige delen van de overheid zijn corrupt, maar van de Sovjets moest alles eigendom zijn van de Staat. Als je geld en macht centraliseert, krijg je corruptie. “That’s why we’re so enthusiastic about decentralising and democratising the energy transition,” legt Svitlana mij uit. Ik moet terugdenken aan de vele affaires in Nederland waar teveel geld en macht gecentraliseerd werd. En ook hoe vaak we als coöperaties vandaag de dag nog steeds tegen de privatisering mentaliteit moeten opboksen en we in Nederland niet erkennen dat het een systemisch probleem is.

Ik realiseer me ontzettend goed dat de samenwerking tussen Europa en Oekraïne niet benaderd moet worden als redder- en slachtofferrelatie. Ik zie een enorme kracht, opoffering en expertise bij al deze mensen. We zijn gelijken onder elkaar. We werken met elkaar samen, ondanks dat de een iets meer heeft van iets dan de ander, maar dat betekent niet dat er een andere machtsrelatie hoeft te zijn. Mijn beeld over Oekraïne is gekanteld. Dit land en zijn mensen doen meer voor Europa dan wij voor hen doen. Ik hoop dan ook dat ze binnen een paar jaar als onafhankelijk soeverein land lid zijn van een nieuwe federatie, als gelijken en aangesloten als helden en beschermers van de grenzen van diezelfde federatie. En, als partners in de verdere democratisering en verduurzaming van Europa.

Tekeningen aan de muur

We komen aan bij het ziekenhuis. Het is een groot betonnen gebouw en wordt gebruikt als schuilkelder wanneer er aanvallen zijn. Aan het begin van de oorlog hebben de kinderen er gewoond en geleefd, onderin de kelders en in de gangen. Er hangen tekeningen aan de muren gemaakt door die kinderen: ‘de oorlog heeft mijn huis vernietigd’, ‘Stop the war’. Het grijpt me aan, grijpt mij bij de keel. Ik loop even weg om mijn tranen te bedwingen. Het ziekenhuis heeft verschillende zonne-installaties en batterijen geïnstalleerd. Deze zijn gedoneerd door Duitse sponsoren en ontwikkeld en geïnstalleerd door Repower Ukraine. De chirurgiekamers zijn hierop aangesloten, zodat ze doorkunnen met opereren als de reguliere energievoorziening uitvalt. Er zijn ook gasgeneratoren, maar gas is duur. Er wordt een chirurg als vertaler binnengeroepen. Ik zie dat hij ontzettend moe is en net uit een operatie komt. Zijn directeur heeft hem opgedragen mij toch even mee te nemen naar de installatie. We haasten ons en bekijken de batterij. Na afloop schudden we elkaar de hand. Ik geef hem mijn telefoonnummer, want ik had het idee dat hij met alle plezier een keer langs zou willen komen met zijn vrouw en kinderen in Amsterdam. Als het weer kan. Ondanks dat ze mij blijven bedanken voelt elk gebaar van hulp als een wederdienst voor een opoffering die je nooit kan evenaren. Als we later over het terrein bij het ziekenhuis lopen, zie ik een perfecte pilotsite: genoeg ruimte voor panelen, genoeg ruimte voor batterijopslag. Met elektrische warmtepompen, zon en elektriciteit zou het mogelijk zijn om dit gebied, deze verschillende blokken van beton, te verduurzamen en de kritieke uren wanneer ze zonder stroom zitten autonoom te maken.

Luchtalarm op het plein

Het kantoor van Repower Ukraine, zit in een oud gebouw middenin een gebied waar enorm veel gebouwd is afgelopen jaren. Het voelt aan alsof de Zuidas tussen oude betonnen Sovjet gebouwen is gezet. We eten bijzonder goede Italiaanse pasta’s in een luxe restaurant. Alle gebouwen hebben een generator ernaast staan. We werken alle drie nog even onze e-mails bij op kantoor, maar we zijn te moe door alle indrukken die we vandaag op hebben gedaan. Iryna, de office manager is tijdens onze bezoeken op zoek gegaan naar een cadeau voor mij. Ik krijg een T-shirt met Ivan Franko erop — de schrijver die deze dagen mijn nieuwe favoriet is geworden en Vasili Grossman naar de tweede plek heeft verwezen. Nummer 1 en 2 van mijn favoriete schrijvers zijn nu beide in Oekraïne geboren literaire grootheden. We besluiten om een biertje te drinken in de stad.

Zo gauw we aankomen in Majdan, gaat het luchtalarm af. We lopen metrostation Majdan Nezalezjnosti in (onafhankelijkheidsplein) om te schuilen. Er is gewoon rust. Medewerkers van de McDonalds lopen verveeld de trappen af. Verplicht, vanwege het protocol. Sommige mensen blijven gewoon boven. We lopen door de metro. Het alarm stopt en we lopen verder door de stad, richting de Sophia Kathedraal de heuvel op. Oksana op hakken. Ik moet moeite doen haar bij te houden. De straten doen me denken aan Boston, breed grote granieten stenen als basis voor neoklassieke en Romaanse gebouwen. Beide steden waren economische powerhouses in de 19e eeuw en na de verwoesting van de Tweede Wereldoorlog werd deze stijl doorgezet in het Sovjet-neoclassicisme. We komen aan op het Sophiaplein een prachtig, gigantisch plein met de prachtige Sophia Kathedraal, gebouwd in de 11e eeuw toen Amsterdam nog een moeras was. Daar eindigen we met een uitermate luxe lunch en lokaal gebrouwen bier in een restaurant genaamd Sofia. Ik ben na drie biertjes kapot van alle indrukken en neem de metro terug naar mijn appartement. Het luchtalarm gaat af maar ik ben te moe om naar de schuilkelder te gaan, ik ga op bed liggen en slaap door het luchtalarm heen met mijn kleren aan.

Siward Zomer

• Meer achtergrond over deze reis en het programma lees je hier.
• De vorige blogpost van Siward lees je hier.
• Iets na 07:00 op vrijdag 15 mei 2026 sprak Siward Zomer met Astrid Kersseboom van NPO Radio 1 over zijn reis. Die uitzending luister je hier terug.
• Voor de pers: interesse in een verdiepend interview met Siward Zomer tijdens of na zijn reis? Neem contact op met Casper van Diemen van Continews: 020-4071052 & info@continews.nl

Fotogalerij