Ik ben inmiddels twee dagen in Lviv en heb al veel rondgelopen door de stad. Het is een prachtige stad en doet me denken aan Praag en Budapest, beide onderdeel van het Oostenrijks-Hongaarse rijk. Deze stad werd na het uiteenvallen van dat rijk na de Eerste Wereldoorlog onderdeel van Polen, om vervolgens onderdeel te worden van de Sovjet-Unie. Gelukkig heeft de communistische afbreukwoede hier geen grote impact gehad op de eclectische architectuur van de 19e eeuw. Ik zie mooie statige gebouwen en prachtige kerken. Het is zonnig. Het is druk. Niets zou verraden dat ze hier in de oorlog zijn. Totdat ik door het park loop en daar ineens een bord zie met een hele lijst met namen en foto’s van jonge jongens die vermist zijn. Geen monument van 80 jaar geleden, maar het hier en nu. Dat is opeens een klap in je gezicht als je zorgeloos door het zonnetje loopt.

Hoewel de stad wat verder van het front af ligt, is de stad wel meermaals getroffen door Russische raketaanvallen. Ook is de stad een toevluchtsoord geworden voor mensen die hun huizen zijn kwijtgeraakt in Oost- en Zuid-Oekraïne. Ik besluit om in een koffietent te gaan werken om me voor te bereiden op de sessies die ik hier ga verzorgen. Het communistische verleden heeft ongetwijfeld impact op de acceptatie en ontwikkeling van energiegemeenschappen hier in Oekraïne. Mijn hoofd draait overuren van de kansen en de argumenten die ik wil delen tijdens mijn bezoek om de mensen die ik hier spreek deze week te overtuigen van de meerwaarde van energiegemeenschappen. Niet alleen nu, juist ook na de oorlog. Maar ik denk dat ik eerst maar goed ga luisteren naar wat ze echt nodig hebben.

Al twintig jaar in dienst

Met een verse bak koffie, denk ik terug aan een gesprek dat ik gisteravond had met een man in het hostel waar ik verblijf. Hij sprak moeilijk Engels, dus het was een beetje via Google Translate heen en weer praten met elkaar. Hij is een soldaat. Rond de 40 jaar denk ik en in Lviv voor een 10-daagse opleiding om medic te worden. Ik vroeg hem of hij aan het front was geweest. Ik zag direct in zijn ogen dat ik daarop niet moet doorvragen. Hij knikte bedroefd en vertelde me toen dat hij al twintig jaar in het leger zit. Denk je eens in, al vanaf 2014 in oorlog zijn. Wat doet dat met een mens? In Nederland denken we allemaal dat de oorlog in 2022 begonnen is. Maar dit land is al veel langer in oorlog met Rusland.

Eerst was er een proxyoorlog met ‘rebellen’ en separatisten. Opstanden van zogenaamde ‘rebellen’. Dit waren in veel gevallen gewoon Russische commando’s die in Oost-Oekraïne opstanden aan het organiseren waren om tot afscheiding te komen. Uiteindelijk hebben zij ook die afscheiding uitgeroepen, waarna zij zichzelf burgemeesterposities toebedeelden om er vervolgens een potje van te maken. Het Oekraïense leger heeft ze op een gegeven moment teruggeslagen. Pas in 2022 zag Putin dat hij het zo niet ging redden en ging hij over op een volledige invasie en werd de oorlog, voor ons, openbaar. Het neerschieten van MH17 was ook geen incident in 2014. Het was gewoon onderdeel van de oorlog die dit soort jongens gewoon al jarenlang aan het vechten waren.

Ik word boos als ik bedenk hoe lang wij dit land in de steek hebben gelaten en zo weinig aandacht gaven. Zoveel jonge jongens hebben hun leven gegeven om ervoor te zorgen dat zijzelf niet overlopen worden, maar ook om onze Europese grenzen te bewaken. Hadden zij dit niet gedaan dan grensde Europa over een extra 2500 km direct aan een autoritaire staat met een dictator aan de macht die nergens voor terugschrikt. Dat wij constant nog twijfelen of en hoe wij dit soort jongens moeten ondersteunen vind ik echt ondenkbaar. Hier zou in Nederland echt geen enkele discussie over moeten zijn.

Oorlog drijft innovatie

Gelukkig lijkt er nu een andere dynamiek te ontstaan, waarbij ook de Nederlandse koopmansgeest opeens interesse lijkt te hebben. Oorlog drijft innovatie en zorgt razendsnel voor slimme, technologische ontwikkelingen. Ook op het gebied van de energievoorziening. De Eerste Wereldoorlog begon met paarden en eindigde met tanks en vliegtuigen. De Tweede Wereldoorlog met vliegtuigen en gewone bommen en eindigde met straaljagers en bommen waar kernenergie een rol in speelde.

Doordat ze ons technologisch aan het voorbijstreven zijn (in ieder geval in oorlogstechnieken) komt dus een zekere mate van wederkerigheid. Uit oorlogstechnieken komen ook altijd civiele toepassingen. Radartechniek uit de Tweede Wereldoorlog zorgde voor de magnetron. GPS komt voort uit de Koude Oorlog. Wat komt er voort uit deze oorlog, die ook als een ‘war on energy’ gezien wordt? Die wederkerigheid had er, mijns inziens, veel eerder moeten zijn.

Je ziet het. En je leest het in de ogen van die man: “Jullie komen mooi op tijd.” Een beetje als de Amerikanen in 1917, nadat de Engelsen en de Fransen drie jaar lang stand hebben gehouden in de Eerste Wereldoorlog. Zijn kind en zijn vrouw wonen al jaren in Slovenië. Ze zijn net samen op vakantie geweest naar Spanje. Zij leven in vrijheid, maar hij niet. Hij ziet zijn kind niet opgroeien, maar doet zijn best om de grenzen van Europa te bewaken. Mijn eerste indruk is dat, naast onze morele verplichting, wij enorm veel aan dit land gaan hebben. Daarom verdienen de bewoners in dit land wat mij betreft dezelfde ondersteuning voor het opbouwen van decentrale energiesystemen en energiegemeenschappen als alle andere bewoners in Europa. We moeten Oekraïne zo snel mogelijk toelaten in de Europese Unie en ik kan niet wachten op een mooie samenwerking met deze mensen.

Siward Zomer

• Meer achtergrond over deze reis en het programma lees je hier.
• Voor de pers: interesse in een verdiepend interview met Siward Zomer tijdens of na zijn reis? Neem contact op met Casper van Diemen van Continews: 020-4071052 & info@continews.nl

Fotogalerij