We presenteren Opgroeiruimte als: de ruimte én het proces waarmee gemeenten en lokale initiatieven samen te groeien naar een volwassen partnerschap.
Opgroeiruimte voor een optimale samenwerking
Opgroeiruimte creëert een speelveld waarin ambtenaren net zo bekwaam zijn in samenwerken met een lokale gemeenschap, als samenwerken met marktpartijen. Tegelijk creëert het ruimte waarin initiatieven én gemeenten de tijd en ondersteuning krijgen om samen de energietransitie vorm te geven. Hierbij staan een optimale rolverdeling en wederzijds vertrouwen centraal.
De noodzaak voor Opgroeiruimte wordt ook op nationaal niveau herkend. Het Ministerie van Klimaat en Groene Groei benadrukt in de recente Kamerbrief over energiegemeenschappen dat structurele ondersteuning nodig is voor de samenwerking tussen gemeenten en energiegemeenschappen; expliciet door het bieden van Opgroeiruimte (Ministerie van Klimaat en Groene Groei, 2025).
Opgroeiruimte is geïnspireerd door het uitdaagrecht: het idee dat burgerinitiatieven bestaande publiek taken kunnen overnemen als ze het beter of anders kunnen doen. Net als het uitdaagrecht, is er een opgroeirecht (of ruimte) nodig om eerlijke kansen te geven aan gemeenschappen na decennia van hoofdzakelijk overheid-markt partnerschappen. Het zorgt ervoor dat partijen samen nieuwe werkwijzen verkennen, zonder dat al direct alles op (markt )procedurele wijze moet worden vastgelegd.
In dit whitepaper werken we uit wat het concept inhoudt, waarom Opgroeiruimte belangrijk is, welke uitdagingen het adresseert en hoe het in de praktijk kan worden toegepast. Tot slot geven we aanbevelingen voor gemeenten en initiatieven die Opgroeiruimte willen inzetten als strategisch instrument.
