In de strijd tegen netcongestie zetten netbeheerders vol in op netverzwaring. Tot die tijd hanteren ze strikte toelatingseisen voor nieuwe partijen, om te voorkomen dat het net tijdens piekmomenten overbelast raakt. Netbeheerders berekenen deze piekbelastingen aan de hand van historische data en toekomstvoorspellingen, waarbij ze letten op het groeiende elektriciteitsverbruik en weersafhankelijke opwek. Daarnaast experimenteren netbeheerders met flexibiliteitsoplossingen.

Een voor de hand liggende oplossing wordt echter nog onvoldoende benut: congestiemanagement, ofwel het maken van concrete afspraken over opwek en verbruik tijdens piekmomenten. Met wie kun je deze afspraken beter maken dan met energiegemeenschappen? Zij wekken steeds meer energie op, delen lokaal stroom en vertegenwoordigen zowel burgers als bedrijven. Door hen actiever te betrekken, kunnen netbeheerders sneller verlichting creëren in overbelaste gebieden, op de momenten waarop dat nodig is.

Wat is het probleem?

“Energiecoöperaties stuiten steeds vaker op problemen bij de toegang tot het elektriciteitsnet. Tot zo’n vijf jaar geleden konden netbeheerders nog proactief netverzwaringen uitvoeren om nieuwe aansluitingen mogelijk te maken. Door de razendsnelle groei van zonne-energie, warmtepompen en industriële elektrificatie lukt dit niet meer. Coöperaties die een aansluiting aanvragen, krijgen nu te horen dat er geen transportcapaciteit is en worden vaak op een wachtlijst gezet – maar alleen als ze eerst een aansluiting kopen. Dit beleid, dat door netbeheerders zelf is opgelegd en niet wettelijk is vastgelegd, creëert een vicieuze cirkel: zonder gegarandeerde netcapaciteit kunnen coöperaties geen financiering krijgen van banken, en zonder financiering kunnen ze de kosten van een aansluiting niet betalen. Hierdoor stranden veel projecten al in de opstartfase.”

Waarom is dit onterecht volgens jou?

“Als energiegemeenschap (bijvoorbeeld een woonwijk, een bedrijventerrein en een zonneweide) heb je de mogelijkheid om de piekbelasting in samenspraak te beheren en daarmee het risico van overbelasting voor het net te verminderen. Dit kun je doen door contractueel met elkaar af te spreken flexibel om te gaan met het gebruik van het net. Energiegemeenschappen zijn bij uitstek in staat om op lokaal niveau het net te ontlasten. Het huidige beleid van netbeheerders leidt er nu vaak toe dat energiegemeenschappen helemaal geen nettoegang krijgen, terwijl ze juist een onderdeel zijn van de oplossing.”

“Door het beleid stranden veel projecten in de opstartfase”

Hoe kunnen energiegemeenschappen dan bijdragen?

“Energiegemeenschappen kunnen de vraag naar elektriciteit beter spreiden door afnemers afspraken te laten maken over hun verbruik via een energiemanagementsysteem. Tegelijkertijd kan opwek worden afgestemd op de vraag, zodat overschotten optimaal worden benut in plaats van verspild. Bijvoorbeeld door middel van curtailment, waarbij zonneparken of windmolens tijdelijk minder of zelfs helemaal geen energie opwekken om overbelasting te voorkomen, of door het omzetten van overschotten in bijvoorbeeld warmte of waterstof. Ook energieopslag en smart grids zorgen voor betere afstemming van vraag en aanbod. Door middel van deze flexibele benaderingen dragen energiegemeenschappen bij aan het verminderen van netcongestie.”

Wat doet Energie Samen op dit gebied?

“Energie Samen speelt een centrale rol in de ontwikkeling van energiegemeenschappen door als coördinator van het project local4local meer dan dertig pilots te ondersteunen. Samen met onze partners (Windunie, Deltawind, Rivierenland, Zuidenwind, Grunneger Power, Agem Energie Experts en Zonnedorpen) werken we aan een toekomst waarin lokale opwek en verbruik van energie hand in hand gaan. Daarbij waarborgen we de coöperatieve principes, zoals eerlijke toegang tot energie, duurzaamheid, lokaal eigenaarschap, transparantie en samenwerking zonder winstoogmerk.

Hiernaast zetten we ons in voor onze leden door gezamenlijk oplossingen te vinden wanneer netbeheerders hun in onze ogen ten onrechte de toegang tot het net weigeren. Ook via juridische wegen als dat nodig is. Zo zorgen we ervoor dat energiegemeenschappen daadwerkelijk de ruimte krijgen om bij te dragen aan een eerlijk en duurzaam energiesysteem.

Tot slot versterken we de positie van energiegemeenschappen door middel van belangenbehartiging en dragen we waar mogelijk, namens onze leden, amendementen aan op de weten regelgeving. Dit heeft bijvoorbeeld geleid tot de erkenning van energiegemeenschappen als nieuwe speler op de energiemarkt in de nieuwe Energiewet.”

“Energiegemeenschappen zijn onderdeel van de oplossing”

Hoe zie je de toekomst voor je?

“In de toekomst zullen energiegemeenschappen een centrale rol gaan spelen in de energietransitie. Zij vormen namelijk een essentieel onderdeel van de oplossing voor de huidige energievraagstukken. Aangezien de verzwaring van het net nog vele jaren zal duren, is het cruciaal om nu in te zetten op het lokaal opwekken, verbruiken en delen van stroom. Dit biedt niet alleen de mogelijkheid om de druk op het net te verlichten, maar maakt ons ook onafhankelijker van de steeds grilliger wordende buitenlandse markten. De groei van de lokale energiecoöperaties en de aantallen actieve deelnemers daarbinnen en de recente ontwikkelingen in de nieuwe Energiewet – die energiegemeenschappen nu wettelijk veel meer mogelijkheden biedt – zullen de transitie versnellen.”

Vakblad Energie en Duurzaamheid

Het interview is te lezen in de nieuwste editie van Vakblad Energie en Duurzaamheid (2025 #1): Energiehubs en -gemeenschappen: “Het decentrale energiesysteem is de toekomst”.

Het vakblad Energie en Duurzaamheid is hét vakblad over duurzame energie en verschijnt elk kwartaal. Wil jij het vakblad ook ontvangen? Meld je dan gratis aan via Pont.