De kracht van een ZLT-net
ZLT-netten bieden een duurzame en toekomstbestendige manier van verwarmen én koelen. Deze netten gebruiken warmte en koude die in principe overal beschikbaar is, en wisselen deze uit in een open systeem. Ook is dit het enige warmtesysteem dat koude levert in een steeds warmer Nederlands klimaat. Een fijn vooruitzicht met de naderende hittestress.
Het opzetten van een ZLT-net in de wijk kun je op verschillende manieren aanpakken. “Daarbij is de aanpak van, voor en door de gemeenschap het meest effectief”, vertelt Ilonka Marselis van Energie Samen tijdens haar sessie. “De bewoners vormen namelijk de sleutel voor het laten slagen van de warmtetransitie. Door de burger te betrekken en zeggenschap te geven over het warmtenet, krijg je in ruil daarvoor veel commitment en vertrouwen in de wijk.”
Energiecoöperaties en warmtenetten
Nu energiegemeenschappen in de nieuwe Energiewet zijn ingebed als speler op de markt, verandert het samenspel tussen energieleveranciers, producenten en netbeheerders. Energiegemeenschappen zijn een nieuwe speler die gericht is op het bieden van sociale en milieuvoordelen en níet op het maken van winst.
Door een warmtenet op te zetten vanuit een warmtegemeenschap of energiecoöperatie, is de organisatie gebaseerd op democratisch zeggenschap van de eindgebruikers. Elk lid heeft een stem, onafhankelijk van hoeveel je inbrengt. En daarbij is er geen winstoogmerk. Er wordt lokaal waarde gecreëerd, en eventuele winsten vloeien terug naar de gemeenschap. “Bijvoorbeeld naar de lokale voetbalvereniging of gemeenschappelijke volkstuin”, aldus Ilonka.
Warmte uit de vijver in Soest
Jessica Doorn, projectleider ‘Warm door water’ namens Natuur en Milieufederatie Utrecht, nam ons mee naar Soest. “Het wordt onderschat hoeveel je kan met aquathermie. Deze verzamelnaam voor duurzaam verwarmen en koelen met water heeft veel meer potentie dan er wordt gedacht. Kijk maar eens naar ons mini-warmtenet in Soest.”
Energiecoöperatie Soester Energie is in samenwerking met Natuur en Milieufederatie Utrecht gestart met het project ‘Warm door Water, samen warm zonder gas’. Hierbij krijgen deelnemers de kans om samen met hun buren en met ondersteuning van experts hun huizen binnen een jaar gasloos te maken. Het enige wat je nodig hebt? Een vijver in de buurt.
Hoe het idee ontstond
In juli 2020 verscheen er een bord in een van de grote vijvers in Soest, met daarop de waarschuwing voor blauwalg. De temperatuur van het water was dus te hoog. Daardoor ontstond het idee: laten we het warme water uit de sloot halen, huizen daarmee verwarmen, en het afgekoelde water weer terug laten stromen in de vijver. Daarmee worden de huizen warmer en de vijver kouder, dus minder blauwalg.
Jessica vertelt dat er veel mitsen en maren waren, maar dat hielt de energiecoöperatie niet tegen om gewoon aan de slag te gaan met een test. “Uit onderzoek bleek dat we in Soest 1100 woningen kunnen verwarmen met vier vijvers. Dat is een groot potentieel, dat we zeker willen benutten.”
Van kinderboerderij naar de eerste drie woningen
De kinderboerderij in Soest draait inmiddels al succesvol op water uit de sloot. Een mooi en centraal gelegen project waardoor de bewoners goed kunnen zien wat een dergelijk project behelst. Hoe het werkt?
- Er zit een warmtewisselaar in vijver, als bron voor de warmtepomp in de kinderboerderij via bronnet (ZLT).
- Het niet-geïsoleerde hoofdgebouw wordt sinds oktober 2022 duurzaam verwarmd, zelfs als het vriest.
- De warmtepomp levert 35 – 50 graden aan radiatoren, de cv-ketel springt bij als het vriest.
- Het systeem werkt ook in stilstaand water, dankzij convectie in het water om de warmtewisselaar.
In de laatste week van maart zal de eerste installatie in de wijk worden uitgerold, waardoor de eerste drie woningen in Soest worden voorzien van water uit de sloot. Na de installatie van de warmtewisselaar in het water wordt deze gekoppeld aan de warmtepompen in de huizen, waarna de bewoners definitief hun gaskraan kunnen sluiten.
De bewoners zijn in ieder geval al enthousiast over de mini-water-warmtenetten:
Modulaire opbouw: begin klein, denk groot
Drie huizen aansluiten op een mini-warmtenet; dat klinkt natuurlijk niet als een wereldveranderend idee. Maar de basis waaruit dit warmtenet bestaat, is dat wel. Er kan namelijk elke keer een stukje extra worden aangesloten, wat mooi is weergegeven in de onderstaande tekening.
“Een groot voordeel aan deze modulaire opbouw is dat de buurtbewoners de systemen kunnen bekijken bij hun buren, en het erover kunnen hebben. Mond-tot-mond-reclame, oftewel buur-tot-buur-reclame, is de beste en betrouwbaarste manier om bewoners te laten aanhaken. Zo kunnen we zorgen wegnemen en zorgen dat alle wijkgenoten worden meegenomen.”
Samen met de gemeente
Zowel vanuit gemeenten als vanuit lokale initiatieven ontstaan plannen voor de warmtetransitie. Deze plannen raken elkaar al snel, omdat ze over dezelfde wijken gaan. Een samenwerking tussen deze twee partijen klinkt dan logisch, maar is niet eenvoudig. Hoe kun je als coöperatie goed samenwerken met de gemeente, en andersom?
Opgroeiruimte biedt een proces voor effectieve samenwerking. Het helpt rollen verduidelijken, financiering organiseren en veerkrachtig samenwerken. Lees hier hoe Opgroeiruimte jouw gemeente of initiatief kan ondersteunen.
