Alle onderdelen vanaf het begin in beeld

Een warmte-initiatief vraagt vanaf het begin aandacht voor verschillende onderdelen. Buurtwarmte werkt met het buurtwarmteproces, een stappenplan voor warmte-initiatieven. Daarin staan vier werkstromen centraal: techniek en businesscase, bewoners en participatie, partners en overheden en de eigen organisatie.

Petra: ‘Je ziet regelmatig dat één onderdeel al vergevorderd is, terwijl andere onderdelen nog achterblijven. Een initiatief kan bijvoorbeeld technisch al een heel eind zijn, terwijl bewoners nog onvoldoende zijn meegenomen. Of de gemeente weet nog niet goed wat het initiatief betekent voor het warmteprogramma.’

Financiering maakt ruimte voor ontwikkeling

Een belangrijk knelpunt in de beginfase is de financiering. Initiatieven zijn vaak afhankelijk van verschillende kleine bijdragen, terwijl het aanvragen en verantwoorden daarvan veel tijd kost. Zodra zo’n potje op is, begint de zoektocht naar financiering opnieuw, waardoor het werk kan stilvallen. In deze fase is dat extra lastig, omdat startende warmteprojecten nog geen eigen verdienmodel hebben.

Het Initiatiefonds Warmte, mogelijk gemaakt door Rabo Impact Foundation, biedt warmte-initiatieven financiële ruimte en ondersteuning om die eerste cruciale fase goed door te komen. Het fonds biedt daarmee ruimte om ook aan de andere onderdelen van het initiatief te werken. ‘Het gaat niet alleen om de techniek. Je moet ook je organisatie opbouwen, zorgen voor een goede koplopergroep en bestuur en werkgroepen op orde brengen. En natuurlijk bewoners goed betrekken.’

Het Initiatiefonds Warmte kan volgens Petra juist daar een verschil maken. ‘Ik verwacht dat het fonds echt gaat helpen om die eerste fase soepeler te doorlopen. Als je sneller over budget beschikt, houd je meer tijd over om aan de andere werkstromen te besteden.’

Dat geeft initiatieven bovendien meer vertrouwen om de volgende stap te zetten. ‘Soms is er aarzeling: wat komt er allemaal op ons af als we verdergaan? Als je weet dat je budget hebt om ondersteuning in te schakelen, neemt dat een deel van de onzekerheid weg.’

Leren én begeleiding helpen initiatieven verder

Het fonds biedt naast financiering ook begeleiding en het leertraject ‘Samen bouwen aan een warmtegemeenschap’. Dat is waardevol, vindt Petra, juist omdat ieder warmte-initiatief zijn eigen proces doorloopt. ‘Het gekke van onze coöperatieve projecten is: vaak doe je het maar één keer. Je doet het voor je eigen wijk.’

Daarom is het volgens haar belangrijk om kennis en ervaringen tussen initiatieven te delen. ‘Initiatieven maken allemaal hetzelfde proces door, maar iedere wijk heeft ook specifieke kenmerken. Daar moeten we goed op letten, want dat maakt een wijk speciaal. Het is gewoon heel waardevol om direct te leren van de ervaring in andere wijken. Zo krijgen initiatieven beter zicht op hun eigen situatie en op wat hun wijk nodig heeft.’

Van drie naar dertig naar driehonderd betrokken bewoners

Een sterke warmtegemeenschap draait volgens Petra uiteindelijk om meer dan een kleine groep kartrekkers. ‘In het begin draait een initiatief vaak op een paar mensen. Maar een sterke warmtegemeenschap groeit van drie naar dertig naar driehonderd mensen.’

Niet iedereen hoeft evenveel tijd te investeren, benadrukt ze. ‘Het gaat er vooral om dat de betrokkenheid groeit. De verantwoordelijkheid moet niet op een paar schouders terechtkomen.’

Daarbij kunnen initiatieven slim gebruikmaken van de kennis en talenten die al in de wijk aanwezig zijn. ‘Als je goed kijkt, is er vaak wel iemand die verstand heeft van financiën, iemand die goed is in communicatie en iemand die weet hoe je het samen organiseert. Die talenten zijn er al. Het is belangrijk om die te benutten.’

Expertise maakt een initiatief sterker

Met financiering uit het Initiatiefonds Warmte kunnen initiatieven ook externe expertise inschakelen. Dat kan op verschillende manieren. Denk bijvoorbeeld aan technisch onderzoek, maar ook aan onderzoek naar wat bewoners belangrijk vinden.

Petra noemt als voorbeeld een multicriteria-analyse. ‘Je kijkt dan niet alleen naar wat technisch mogelijk is, maar ook naar wat voor bewoners haalbaar en wenselijk is. Wat vinden zij belangrijk als het gaat om het verwarmen en verduurzamen van hun huis?

Soms is het lastig om zelf voldoende tijd vrij te maken voor de projectleiding. Dan kun je een projectleider inhuren die een paar uur per week helpt om de lijn vast te houden en het overzicht te bewaren. Of een procesbegeleider die ondersteunt bij het contact met bewoners, de gemeente of de woningcorporatie. Daarmee kunnen initiatieven niet alleen kennis binnenhalen, maar ook hun eigen organisatie versterken.’

Ook gemeenten hebben vertrouwen nodig

Een warmte-initiatief heeft niet alleen bewoners nodig, maar ook goede partners. De gemeente is daarin belangrijk, vertelt Petra. ‘Je moet als initiatief het vertrouwen van de gemeente winnen. Het helpt als je kunt laten zien dat je serieus bezig bent, dat je middelen hebt en dat je expertise kunt inhuren.’

Dat maakt duidelijk dat het initiatief meer is dan een goed idee van een paar enthousiaste bewoners. ‘Voor een gemeente is het belangrijk om te zien: het is niet zomaar een dagdroom van twee mensen. Deze mensen hebben de middelen en kennis om het initiatief verder te brengen.’

Investeren in een volwaardige rol

Volgens Petra is het Initiatiefonds Warmte een belangrijke stap om warmtegemeenschappen in de beginfase verder te helpen. ‘We willen dat warmtegemeenschappen een volwaardige rol spelen in de warmtetransitie. Daarvoor is ook financiële ruimte nodig.’

Juist die vroege fase verdient volgens haar aandacht. ‘Ik ben blij dat er in die beginfase wordt geïnvesteerd. Zo kan een initiatief sneller uitgroeien tot een sterke warmtegemeenschap.’

Een sterke warmtegemeenschap ontstaat niet van de ene op de andere dag. Daarvoor zijn betrokken bewoners, een goede organisatie, kennis, samenwerking én financiële ruimte nodig. Het Initiatiefonds Warmte helpt om in de beginfase een goede basis te leggen voor de volgende stappen.

Aan de slag met jouw warmte-initiatief?

Wil je met jouw buurt aan de slag met een lokaal warmte-initiatief? De tweede aanvraagronde van het Initiatiefonds Warmte loopt van 1 september tot en met 25 oktober. Aanmelden kan via de website van Energie Samen.

Meer weten of aan de slag met het Initiatiefonds Warmte?

💰 Wil je weten wat het Initiatiefonds Warmte biedt en of jouw initiatief in aanmerking komt? Bekijk de voorwaarden en meld je aan via onze website.

📚 Benieuwd hoe het Initiatiefonds Warmte tot stand kwam? Lees meer over de samenwerking tussen Rabo Impact Foundation en Energie Samen.

🗓️ Vragen over het Initiatiefonds Warmte? Op 23 september organiseert Energie Samen een online informatiesessie over de tweede toekenningsronde, het aanvraagproces en de mogelijkheden van het fonds. Bekijk de informatie en meld je aan.

🔥 Ook aan de slag met warmte en energiebesparing? Op 2 oktober komen startende bewonersinitiatieven en ervaren koplopers samen tijdens Vonk! 2026 in Culemborg. Een dag vol kennis, praktische inspiratie en uitwisseling over warmte en energiebesparing. Bekijk het programma en meld je aan voor Vonk!