In het onderzoek wordt gewaarschuwd dat een deel van de coöperatieve zonneparken financieel onder druk staat door onder meer negatieve elektriciteitsprijzen, onbalanskosten, netkosten en hogere financieringslasten. Ook wordt de mogelijkheid van faillissementen genoemd. Als je aan een willekeurige ontwikkelaar van wind- of zonneparken vraagt hoe het gaat, verrast het antwoord niet meer. Het gaat langzamer. De marges zijn dunner. De risico’s zijn groter dan een paar jaar geleden. Netcongestie, gestegen rentes, tegenvallende elektriciteitsprijzen op momenten dat de zon schijnt of de wind waait, vertraagde vergunningen: het stapelt zich op. Maar de conclusie trekken dat er alleen donkere wolken boven lokaal eigendom hangen is onterecht. Er hangen momenteel donkere wolken boven alle projecten, ongeacht de eigenaar. Het is, volgens ons, een teken dat we een nieuwe fase ingaan, de fase waarin de coöperatieve route volwassen zal worden.
Wij vinden het goed dat er kritisch naar de financiële positie van de projecten van onze leden wordt gekeken, maar het is onwenselijk dat coöperatieve zonneparken nu collectief als probleemgeval neergezet worden. Dat is niet het geval. Het geval is dat de markt veranderd is en dat we daar allemaal als ondernemers op reageren. Ook onze leden.
Wat is er dan wél nodig?
Energiecoöperaties willen een volwaardig onderdeel zijn van het energiesysteem. Dat betekent dat we verantwoordelijkheid nemen voor een gezonde en toekomstbestendige exploitatie van onze projecten. Tegelijkertijd hebben coöperatieve energieprojecten behoefte aan een stabiel speelveld waarin zij die verantwoordelijkheid ook kunnen waarmaken.
Daarom pleit Energie Samen voor een toekomstbestendig Stimuleringsprogramma Energiegemeenschappen. Een structureel programma dat coöperatieve opwek en levering stimuleert, kennis en instrumenten bundelt en zorgt voor passende financiering. Zo kunnen energiegemeenschappen zich verder ontwikkelen en een steeds grotere bijdrage leveren aan een betaalbaar, betrouwbaar en weerbaar energiesysteem.
De Tweede Kamer heeft dit belang inmiddels ook onderstreept. In een aangenomen motie wordt de regering opgeroepen de bijdrage van energie- en warmtegemeenschappen aan een betaalbaar, betrouwbaar en weerbaar energiesysteem te erkennen en hiervoor een gericht stimuleringsprogramma te ontwikkelen. Wat wij van de overheid nodig hebben, is daarom vooral een stabiel en voorspelbaar energiebeleid en marktregels die lokale energieprojecten een eerlijke kans geven om te concurreren. Met die randvoorwaarden kunnen coöperaties zelf verantwoordelijkheid nemen voor gezonde projecten en blijven investeren in lokale, duurzame energie.
Dit is ook de kern van onze boodschap richting de media: coöperatieve zonneparken willen niet afhankelijk zijn van een noodfonds, maar willen de ruimte en randvoorwaarden om zelf toekomstbestendig te ondernemen.
Lokaal eigendom blijft essentieel
We gaan geen energie opwekken om te verkopen aan de markt, maar energie opwekken om zelf te gebruiken. We ontwikkelen wind- en zonneparken die rendabel zijn, omdat ze gekoppeld zijn aan lokale vraag en aanbod, met opslag geïntegreerd in het ontwerp in plaats van als sluitpost achteraf. Daarbij blijft lokaal eigendom dus onverminderd belangrijk. Dit zorgt ervoor dat een deel van de economische waarde die met duurzame energie wordt gecreëerd terechtkomt bij inwoners en lokale gemeenschappen. Energiegemeenschappen zijn de enige die van nature in het algemeen belang van een duurzaam en eerlijk verdeelde energievoorziening kunnen voorzien en het belang van de eindgebruiker voorop stellen. Dat is geen verre toekomstdroom. Het is de logische volgende stap waar wij als beweging al vijftien jaar mee bezig zijn: energie van speculatief product naar energie als collectieve voorziening.
Samen oversteken
Momenteel bevinden we ons in een tussenfase. Er gebeurt ontzettend veel binnen en buiten onze invloed. De oude businessmodellen: opwekken en ontwikkelen voor de markt, draaien op subsidie, werken steeds minder goed. De nieuwe modellen: opwekken en ontwikkelen voor eigen verbruik, met lokale koppeling van vraag en aanbod, staan nog in de kinderschoenen. Nu zitten we hier dus tussenin en dat in een periode waarin projecten moeilijker rond te rekenen zijn, waarin ontwikkelaars terughoudender worden en waarin gemeenschappen die wél de omslag willen maken nu nog tegen een gebrek aan schaal, kennis en kapitaal aanlopen. Dit betekent echter niet het einde van de sector. Zie het als een brug die overgestoken moet worden voordat het nieuwe model zichzelf kan dragen. Hier zijn veel van onze leden momenteel volop mee bezig. Sommigen staan aan het begin van die brug en anderen zijn al bijna aan de overkant. Ze zijn aan het professionaliseren en verenigen zich in regionale verbanden om vervolgens samen door te ontwikkelen. Ook wordt er in projecten veel specialistische kennis en expertise opgedaan om met elkaar lokaal energie te delen en gezamenlijk in te kopen. Die kennis wordt volop met elkaar gedeeld. Zo helpen we elkaar om samen die brug over te steken.
Kortom, wie de horizon van de energietransitie in de gaten houdt, ziet iets anders. Die ziet een sector die verschuift van speculatie naar voorziening, van rendement voor de enkeling naar rendement voor de gemeenschap. Van opwek en leveren naar een integraal model. Binnen deze transitie bevinden we ons nu duidelijk in een tussenfase en (nog) niet in het eindstation. We helpen elkaar die brug over. Zo bouwen we samen niet alleen wind- en zonneparken en warmtenetten die overeind blijven zonder subsidie, maar een energiesysteem dat uiteindelijk van ons allemaal is.
