Collectieve warmteprojecten lopen steeds vaker vast op het ontbreken van tijdige transportcapaciteit. Daarmee worden niet alleen individuele projecten vertraagd, maar vergroot het bredere maatschappelijk probleem: Als een collectief warmtenet niet doorgaat, verdwijnt de warmtevraag niet: die komt vaak alsnog op het elektriciteitsnet terecht via individuele warmtepompen of hybride oplossingen.

Meerdere leden van Energie Samen ervaren deze problematiek nu in de praktijk. De casus van de warmtegemeenschap Balk laat dit scherp zien. Dit project loopt momenteel vertraging op door het niet verkrijgen van transportcapaciteit voor de collectieve warmtepomp van het warmtenet. Daar is doorgerekend dat de collectieve route met buffering tot 95% minder netbelasting kan veroorzaken dan een individueel scenario. Het niet tijdig aansluiten van een warmtenet kan op korte termijn capaciteit besparen, maar op langere termijn zal het leiden tot meer netbelasting door individuele elektrificatie, meer druk op laagspanningsnetten en minder stuurbare elektriciteitsvraag.

Wat is er nodig voor netbewuste warmtenetten?

Energie Samen zoekt naar een doorbraak om warmtenetten te kunnen blijven bouwen. Niet elk type warmtenet zou doorgang moeten vinden in congestiegebieden, maar momenteel is er een gebrek aan duidelijkheid onder welke voorwaarde een warmtenet netbewust of congestieneutraal is, of zelfs een congestieverzachter. Een warmtenet vraagt zelf altijd elektriciteit voor warmteproductie, pompen en sturing. De formele status congestieverzachter is alleen passend wanneer een project op het relevante netknelpunt aantoonbaar netto ruimte vrijmaakt voor andere partijen.

Er is een praktische route nodig voor projecten die hun netimpact aantoonbaar beperken, verschuiven of tijdelijk compenseren, zodat zij op korte termijn gebouwd kunnen worden zonder de netproblematiek te verergeren.

Deze notitie heeft daarom een praktische insteek: hoe kunnen netbewuste warmtenetten en lokale warmte-energiesystemen toch op korte termijn gebouwd worden in congestiegebieden?

Het doel van deze notitie is om met de sector in gesprek te gaan over concrete routes waarmee warmtenet projecten eerder duidelijkheid krijgen, anders kunnen worden aangesloten of hun netwaarde beter kunnen aantonen. Met als kern dat netbewuste collectieve warmteprojecten niet hetzelfde behandeld moeten worden als reguliere grootverbruikers met een vaste 24/7 vermogensvraag.

Oplossingsrichtingen

Deze notitie draagt zeven oplossingsrichtingen aan:

Structureel in de voorfase:

• Vroegtijdige pre-check door netbeheerders, zodat warmteprojecten vroeg weten welk netknelpunt
  relevant is, welk profiel inpasbaar kan zijn en welke gegevens nodig zijn en zij hun project hierop
  kunnen aanpassen.
• Praktische beoordelingsroute voor netbewuste warmtenetten: ontwikkel een duidelijke route waarmee per project wordt bepaald welke prioritering, netanalyse, data, fasering en aanvullende afspraken nodig zijn om eerder of onder voorwaarden aangesloten te kunnen worden. Maak duidelijke definities van een netbewust, netneutraal en congestieverzachtend warmtenet.

Algemeen ontwerptechnisch:

• Flexibele of voorwaardelijke transportcapaciteit: maak tijdelijke of voorwaardelijke aansluitvormen en contracten mogelijk waarbij een warmteproject een beperkt vast basisvermogen
  krijgt, aangevuld met flexibel vermogen buiten congestiemomenten (denk aan een CSC).
• Tijdelijke regelbare invoeding: bovenstaande kan eventueel worden gecombineerd met tijdelijke regelbare invoeding, totdat netverzwaring of structurele transportcapaciteit beschikbaar is. Denk aan WKK, generator, gasturbine of brandstofcel, als overbruggingsroute (met als aandachtspunt bij welke partij de meerkosten voor deze tijdelijke installaties dan moeten landen).
• Lokale energiesystemen waarin warmte, elektriciteit, lokale opwek, opslag, energiedelen en vraagsturing gezamenlijk worden ontworpen en als groep worden gezien.
• Financiële en juridische borging, zodat de voorkomen maatschappelijke meerkosten ten gunste kunnen komen van de lokale business case van warmtenet projecten en daarmee de financiële haalbaarheid van dit type warmtenetten wordt vergroot. Daarnaast lopen projecten tegen hoge aansluitbijdragen aan, welke betaald moeten worden voordat financial close is bereikt.

Tijdelijk in deze fase:

• Gezamenlijke taskforce met concrete casussen, waarin netbeheerders, ACM, EZK, VNG, gemeenten, Stichting Warmtenetwerk en warmtegemeenschappen samen werken aan praktische
  oplossingen, pilots en beleidsafspraken voor netbewuste warmteprojecten.

De praktijkcases laten zien dat het probleem niet theoretisch is: projecten lopen nu al vast. Zij temporiseren of passen hun ontwerp aan door onzekerheid over nettoegang. Graag zoeken wij naar
routes om de warmtenet projecten die netbewust ontworpen zijn doorgang te laten vinden.

Lees hier de notitie ‘Snellere bouw van netbewuste warmtenetten in congestiegebieden’ (pdf)