Vandaag (13 mei 2026) was een van de meest bijzondere dagen die ik in mijn leven heb meegemaakt. Persoonlijk, maar zeker ook als het gaat om de ontwikkeling van energiegemeenschappen. Ik zat aan tafel bij een first deputy mayor die klaar zat om een rijke investeerder te ontmoeten, ik liep een klaslokaal binnen waar veteranen omgeschoold worden tot technici en bezocht een waterzuivering waar zo’n 160 kilowatt aan zonnepanelen geïnstalleerd zijn. Ik neem jullie mee in mijn dag.

Ik stapte vanmorgen in de auto samen met Remina en Julia. Julia heeft haar eigen stichting en regelt de logistiek voor vluchtelingenorganisaties in Oekraïne en werkt voor de Nederlandse Stichting Vluchtelingen. Ze werkt ook voor RePower Ukraine en zij heeft ervoor gezorgd dat ik hier de juiste mensen ontmoet. Ramina is een vrouw die samen met haar man een eigen zoninstallatiebedrijf heeft. Ze is in 2015 gevlucht van de Krim naar Lviv, waar ze opnieuw een bedrijf hebben opgebouwd. Twee sterke vrouwen met enorme organisatiekracht, die me vandaag door een dag hebben geloodst die ik voorlopig niet vergeet.

Deel 1: Drohobych: klaar voor investeerders

We rijden richting Drohobych, een stad die ooit rijk is geworden van olie die praktisch aan de oppervlakte zat. Om precies 9.00 uur zetten we de auto stil en stappen we uit. Elke morgen in en rondom Lviv staat alles 1 minuut stil om de soldaten gedood en levend te herdenken. Het is onwerkelijk om het menselijke leven stil te zien staan, mensen, auto’s, bediening, trams terwijl de vogels, de natuur om je heen beweegt. In Drohobych had ik vervolgens een bijzondere ontmoeting met de First Deputy Mayor. Een serieuze oudere vrouw aan wie af te lezen was dat je haar niks wijs ging maken. We liepen een statig stadsgebouw binnen, door een lange gang met vlaggen van verschillende brigades en opnieuw een herdenkingsbord vol namen en foto’s van jonge mensen uit het dorp die aan het front zijn gesneuveld. Vervolgens namen we plaats in een raadszaal tegenover vijf mensen: twee medewerkers van de energieafdeling, iemand van financiën, een vertegenwoordiger van de gemeenteraad en de Deputy Mayor zelf.

*Drohobych Ready for Investors.*

Op een scherm achter hen stond: *Drohobych Ready for Investors.* Ze hadden uitgewerkte projecten klaar en zijn op zoek naar investeringen variërend van 180.000 euro tot 24 miljoen euro. De boodschap was duidelijk: “investeer hier in zon en wind en duurzame woningbouwprojecten.” Ik deed mijn gebruikelijke introductie. Ik noemde windpark Zeewolde dat eigendom is van 213 agrariërs en goed voor een investering van 500 miljoen euro. Ik zag gezichten oplichten. Maar toen ik op z’n Hollands direct ter zake ging, “wij investeren niet zomaar in gemeenten, we worden geen eigenaar van installaties, en we doen geen directe donaties”, zag ik hun gezichten ook weer zakken. Ja, wat doen we hier dan eigenlijk, zag ik ze denken.

Een derde weg

Toen legde ik uit waar ik wél voor sta: lokale energiecoöperaties. Organisaties van boeren, burgers en bedrijven die zelf investeren, zelf lenen en uiteindelijk zelf de opgewekte energie verkopen aan de eigen gemeenschap. Hierbij is het geld een middel dat enkel terugverdiend hoeft te worden. Het doel is nooit het maximaliseren van winst voor buitenlandse aandeelhouders.

“Een coöperatie, dat gaat hier nooit werken”

Eén man zuchtte en boog zijn gezicht in zijn handen. Ik keek hem vriendelijk en lachend aan: “You are still sceptical, sir?”. “Een coöperatie, dat gaat hier nooit werken”, zei hij. “Lets say it like this, it is very innovative.” Het hoofd van de energieafdeling probeerde het nog eens uit te leggen. Er zijn windparken gebouwd door buitenlandse investeerders, en de bewoners kregen een kleine gift zodat er wat minder weerstand was.

“Precies,” zei ik. “Dat is nu juist wat we niet willen. Bij ons is het de bedoeling dat bewoners zelf eigenaar en investeerder worden. De eigenaar van het windpark in het aangedragen voorbeeld, hield er zelf meer aan over, dan dat hij als afkoop aan de gemeenschap gaf. Door zelf eigenaar te worden organiseren we dat alle winst die gemaakt wordt in de gemeenschap blijft. Langzaam begon er iets te kantelen. Het was de Deputy Mayor (ze had bij een bank gewerkt) die het kernpunt raak formuleerde: “Betekent dit dan dat wij zelf democratisch zeggenschap krijgen over de geld- en energiestromen?”.

“Ja. Precies dat.”

Europa heeft Nederland en alle andere lidstaten jarenlang gepusht om hun energievoorziening te privatiseren. Dit had als gevolg dat het verkocht werd aan buitenlandse investeerders. Eerst was het van de gemeente, daarna werd het verkocht aan Japanners en Zweden. En toen de gasprijzen explodeerden, gingen de winsten naar het buitenland terwijl wij als consumenten de hoofdprijs betaalden. Investeerders in een coöperatie willen alleen hun geld terugkrijgen met een maatschappelijke rente. Daarna blijft de winst in de gemeenschap.

“Nu is het tijd dat we anders gaan denken”

De scepticus wilde nog een poging doen en noemde de barrières die hij voor zich zag. De vrouw die hoofd economische zaken op de energieafdeling was onderbrak de scepticus en zei: “We moeten onafhankelijk worden. Nu is het tijd dat we anders gaan denken.” En de Deputy Mayor keek me aan en zei: “I think this is the way to go. Laten we zaken doen!”

We maakten de afspraak direct concreet. Zij zetten een lokale energiecoöperatie op, met jongeren in het bestuur, en ik keek de twee jonge vrouwen aan die de notulen aan het maken waren. Ze keken enthousiast terug. Ik ga mijn best doen om Europa met al onze leden binnen REScoop.eu ervan te overtuigen dat de eerste projecten gefinancierd kunnen worden. Want, ondanks dat we als Europeanen niet meevechten, is dit toch een strijd die we samen kunnen voeren.

Deel 2: Arbeiders, olie en coöperaties:  200 jaar later

Daarna bezochten we een school in Boryslav, waar RePower Ukraine veteranen opleidt tot technici voor de installatie van zonnepanelen. Ze denken vooruit: als de energiecoöperaties van de grond komen, zijn er handen nodig. De school was een contrast met het historische Lviv. Een grijs Sovjet-blok met gangen die deden denken aan een gevangenis. Toevallig ben ik op dit moment het boek *Boryslav in Flames* aan het lezen. Het is een roman over arbeiders in de olievelden van ditzelfde gebied, maar dan in de negentiende eeuw. Arbeiders die onderdrukt en uitgebuit werden, terwijl de rijken steeds rijker werden. De hoofdpersoon organiseert hen tot collectieven voor betere arbeidscondities en collectieve zorg voor elkaar, lang voor de Marxistische literatuur over het verzet van de arbeider ook maar bekend was. We zijn nu ruim 200 jaar verder en we voeren dezelfde discussies op dezelfde plek. Burgers, kapitaal en energie organiseren. Collectief. Democratisch. Niet voor winst maar om te zorgen voor de behoeften van de leden van de gemeenschap.

Deel 3: Het waterbedrijf en de onbekende derde weg

De laatste stop van de dag was een waterzuivering waar Ramina met haar bedrijf zo’n 160 kilowatt aan zonnepanelen heeft geïnstalleerd. Dankzij de constante energievraag van de pompen besparen ze gemiddeld zo’n 25 procent op hun energiekosten. De energieprijzen stijgen soms tot 30 cent per kWh en een installatie verdient zich terug in drie jaar. Mooi resultaat. Maar waarom investeert het bedrijf niet zelf verder?

Het bleek dat de volledige begroting  (investeringen én exploitatiekosten) in één pot van de gemeente zat. De directeuren kwamen er simpelweg niet uit met de gemeenteraad om extra investeringen te doen. Er zijn ziekenhuizen nodig en accommodaties voor vluchtelingen. Meer dan logisch!  Ze hadden al eens een Energy Service Company (ESCO) geprobeerd. Dit is een partij die de investering voor je doet en je hen betaalt voor de bespaarde energie. Dit gaf hen slechts 10 procent korting op de marktprijs, terwijl de opbrengsten voor het bedrijf minimaal bleven.

“Hier bestaat de wereld uit twee opties: de staat, of de kapitalist”

Voordat ik mijn mond open kon trekken om het coöperatieve alternatief uit te leggen, waren Julia en Ramina me voor. Ik hoorde ze meerdere keren het woord *kooperatyv* zeggen. Het klonk vurig en overtuigend. Het Oekraïens van de vrouwen wordt snel en in een constant ritme afgevuurd. Het duurde nog een halfuur voor het echt leek te landen. Niet gek, want hier bestaat de wereld uit twee opties: de staat, of de kapitalist. Een organisatie die alleen haar investering terug wil en daarna de winst in de gemeenschap laat, was hen volledig onbekend. Een derde weg.

We gingen uiteen met een gezonde dosis scepsis over en weer. Maar Ramina heeft goede contacten, heeft daar installaties neergezet en is heilig overtuigd dat de toekomstige coöperatie ook dit waterbedrijf kan bedienen. Ik complimenteer Julia en Ramina voor hun overtuigingskracht. Julia lacht, kijkt me aan en zegt: “Ukrainian woman practice the ‘Art of the Possible’!”

Deel 4: Kogelhulzen in een geel zonovergoten veld

Als afsluiting stopten we samen even bij een prachtig geel veld onder een blauwe lucht. Dé kleuren van de Oekraïense vlag. We zagen mensen iets oprapen. Het bleken kogelhulzen te zijn. Het dorp was die ochtend bestookt met drones, maar de mobiele luchtafweer op de omliggende heuvels had ze neergehaald. Ze zijn niet in het dorp terechtgekomen. Op het veld lagen de restanten van dat succes.

Literatuur, politiek, oorlog en energie: vandaag kwamen ze allemaal samen. Mijn hoofd draait overuren. Ik ben vermoeid en energiek tegelijk. De kansen voor verandering gigantisch en de uitdagingen oneindig, maar het graanzaadje voor energiegemeenschappen is geplant.

Siward Zomer

• Meer achtergrond over deze reis en het programma lees je hier.
• De vorige blogpost van Siward lees je hier.
• Iets na 07:00 op vrijdag 15 mei 2026 sprak Siward Zomer met Astrid Kersseboom van NPO Radio 1 over zijn reis. Die uitzending luister je hier terug.
• Voor de pers: interesse in een verdiepend interview met Siward Zomer tijdens of na zijn reis? Neem contact op met Casper van Diemen van Continews: 020-4071052 & info@continews.nl

Fotogalerij