Windpark Zeewolde, misschien wel het grootste community windpark ter wereld

Windpark Zeewolde, volgens de initiatiefnemers misschien wel het grootste ‘community’ of ‘gemeenschaps’ windpark ter wereld. Het wordt een enorm lokaal windinitiatief, met 91 windturbines en een opgesteld vermogen van 320 MW, dat voor en door het gebied zelf ontwikkeld wordt met maar liefst 268 lokale ontwikkelaars waaronder een lokale burgercoöperatie.

Veel agrarische ondernemers in Flevoland pionierden in de jaren ’90 in de windenergie door windturbines op hun erf te plaatsen. Het resultaat was honderden, vaak solitaire, windturbines in de provincie. Er werd veel schone energie opgewekt, maar landschappelijk gezien was het niet overal even mooi geregeld.  


Opschalen en saneren

In 2006 besloot de provincie tot een beleid van ‘opschalen en saneren’. Kleinere windmolens die in het gebied staan worden vervangen door grote, moderne exemplaren die meer energie opleveren. De regel is: twee oude maken plaats voor één nieuwe windturbine, die meer energie oplevert dan de twee gesaneerde windmolens samen. Hiermee willen ze werken aan meer energieopwekking en een rustiger beeld in het landschap. Ook voor windpark Zeewolde geldt de saneringsvoorwaarde om het nieuwe windpark te kunnen bouwen. 

De provincie Flevoland heeft de provincie in het Regioplan Windenergie Zuidelijk en Oostelijk Flevoland in vier gebieden verdeeld.  Windpark Zeewolde valt in ontwikkelgebied Zuidelijk Flevoland. Per gebied kan één initiatiefnemer de verantwoordelijkheid nemen om een nieuw windpark te ontwikkelen.  


Windvereniging

De initiatiefnemer van de ontwikkeling van het nieuwe Windpark Zeewolde werd de Windvereniging, die in 2013 werd opgericht. Dit werd later de Ontwikkelvereniging die in de november 2016 overging in de BV, Windpark Zeewolde BV, de entiteit die het windpark gaat ontwikkelen.
De Windvereniging zorgde ervoor dat alle eigenaren van windturbines, grond en woningen en alle grondgebruikers in het ontwikkelgebied betrokken werden bij het proces van opschaling en sanering. Door lid te worden van de vereniging (en later de BV) konden zo veel mogelijk bewoners en ondernemers in het gebied daadwerkelijk participeren in het nieuw te ontwikkelen windpark.
 

De Nieuwe Molenaars

Het uitgangspunt van de Ontwikkelvereniging was vanaf het begin dat iedereen mee moest kunnen doen in het nieuwe windproject. Ook omwonenden die geen grond of huis in het gebied hebben. Zij kijken er immers vaak wel tegenaan en ook hún buitengebied verandert. De vereniging heeft REScoopNL (nu Energie Samen) benaderd om de bewonersparticipatie te organiseren. In februari 2017 is toen burgerwindcoöperatie De Nieuwe Molenaars opgericht. Omwonenden die lid worden van de Nieuwe Molenaars kunnen mee-investeren in het windpark en ze hebben medezeggenschap omdat de coöperatie een aandeel heeft in het park. 

Om een aandeel te verwerven in het nieuwe windpark heeft de burgerwindcoöperatie met financiële ondersteuning van de coöperaties Kennemerwind Zuidenwind, Zuiderlicht, De Eendracht, De Groene Reus en Zeenergie (allen aangesloten bij Energie Samen) een kleine windturbine in het ontwikkelgebied gekocht. Deze windturbine is onderdeel van het totale sanerings- en opschalingsproces. Het gaat om een Vestas V52 uit 2002 met een vermogen van 0,85 MW en een productie van bijna 1,7 miljoen kWh op jaarbasis.  


Overdracht windmolen van De Nieuwe Molenaars

De overdracht van de windmolen van De Nieuwe Molenaars aan de deelnemers van de duurzame energie coöperatie De Nieuwe Molenaars vond plaats op vrijdag 1 november 2019 .  Windunie was drie jaar betrokken bij de Nieuwe Molenaars als adviseur.  In september organiseerde de energiecoöperatie een succesvolle participatieronde waarmee in korte tijd een bedrag van 600.000 euro werd opgehaald om de windmolen aan te kopen. Op deze manier investeren bewoners uit Zeewolde en Almere in een vroeg stadium aan Windpark Zeewolde.  De Nieuwe Molenaars gaan verder om in de toekomst meer duurzame energieprojecten in Zeewolde en Almere te realiseren.


Bijzonder ontwikkelproces

Niet alleen de omvang van windpark Zeewolde en de hoeveelheid ontwikkelaars in de lokale ontwikkelvereniging maken dit windproject uniek. Ook de manier waarop het ontwikkelproces is ingestoken is bijzonder georganiseerd.  

Het is niet ongewoon dat er wrijving ontstaat tussen de bewoners wanneer er plannen voor windturbines spelen. Grondeigenaren worden tegen elkaar uitgespeeld en er worden door projectontwikkelaars hoge grondvergoedingen beloofd die scheve gezichten opleverden bij de buren die buiten de boot vallen omdat de windmolen net niet op hun grond gebouwd wordt. De Ontwikkelvereniging wilde dit soort situaties voorkomen en besloot daarom dat iedereen mee moet kunnen doen in het nieuwe windproject. Alle grondeigenaren hebben grond ingebracht in het project. Daardoor kan er gekeken worden naar de beste locaties. Die is nu niet afhankelijk van de grondposities van projectontwikkelaars.  


Dezelfde rechten 

Iedereen die meedoet in het plan heeft dezelfde rechten. De afspraken hierover zijn openbaar en democratisch binnen de ontwikkelvereniging tot stand gekomen en gelden voor iedereen. Meestal worden dit soort afspraken achter gesloten deuren tussen de projectontwikkelaar en de individuele grondeigenaren gemaakt. 

Vastgelegd is dat iedereen het recht heeft om te investeren. Daarnaast zijn afspraken gemaakt over grondvergoedingen, compensatie wanneer een windturbine dicht bij een woning geplaatst wordt en de vergoeding voor windturbines die eerder dan sommige andere windmolens worden afgebroken. 

Tessa Felix van De Windunie, die de projectontwikkeling op zich neemt, vertelt dat het uniek is hoeveel leden er op de vergaderingen van de ontwikkelvereniging afkomen. “Vaak meer dan 200!” 


Gedoogplicht en onteigening 

Niet iedereen was direct enthousiast om lid te worden van de ontwikkelvereniging vertelt Siward Zomer: “Aan sommige grondeigenaren was al een hoge grondvergoeding geboden door projectontwikkelaars. Zij wilden liever met die ontwikkelaars in zee. Toen bleek dat er geen andere optie meer was omdat de overheid over kon gaan op gedoogplicht en onteigening, zijn ze toch mee gaan doen” 

Felix: “Maar uit de verhalen die ik hoor blijkt toch wel dat mensen vooral opgelucht zijn dat iedereen er uitgekomen is.”  “Sociale samenhang heeft voor mensen uiteindelijk meer waarde dan geld,” besluit Zomer. 


De succesfactoren van de burgerparticipatie bij windpark Zeewolde.  

Niemand uitsluiten en de gemeenschap laten participeren volgens eenvoudige principes: 


Eén plan en één initiatiefnemer (initiatiefnemende organisatie), dit zorgt ervoor dat mensen gaan samenwerken

  • Iedereen mag meedoen (dit zorgt ervoor dat niemand wordt uitgesloten) 
  • Gezamenlijke ruimtelijke planvorming; een collectief plan 
  • Samenwerking tussen turbine eigenaren en grondeigenaren 

Sociale cohesie 

  • iedereen kan meedoen 
  • iedereen is gelijk 
  • iedereen wint; geen jackpot en geen verliezers 
  • grote gemeenschapsparticipatie

Dé sleutel tot het succes: ontwikkeling voor en door de lokale gemeenschap zelf. 


Cijfers van Windpark Zeewolde 


Oorspronkelijk aantal  molens: 220 stuks 

Aantal nieuwe molens: 91 stuks 

Hoogte per molen: 90 tot 150 meter (ashoogte), tiphoogte max. 220 meter. 

Vermogen per molen: 3,5 MW 

Totaal vermogen: 320 MW 

Stroomopbrengst: ca. 850.000 MWh per jaar 

Genoeg energie voor ca. 280.000 huishoudens 

Vermeden CO2-uitstoot: c.a. 500.000 ton CO2 per jaar 

Totale investering: ca. € 400.000.000 


In 2026 moeten alle oude windturbines afgebroken zijn. De bouw begint al eerder. Vijf jaar wordt er dubbel gedraaid. Als alle oude turbines tegelijk verwijderd zouden worden en financieel gecompenseerd dan was de business case niet haalbaar. Sommige turbines worden wel eerder gesaneerd omdat ze in de weg staan. 


De realisatie van het windpark gebeurt in nauwe samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, Gemeente Zeewolde, Gemeente Almere en Provincie Flevoland. 


De duurzaamheidsdoelstelling van provincie Flevoland voor 2020 worden voor een kwart ingevuld met het project. Daarnaast is Windpark Zeewolde een pilotproject voor de nieuwe Omgevingswet. Dat betekent dat de ervaringen en lessen uit de participatie-aanpak van Windpark Zeewolde ter beschikking worden gesteld voor andere (nog te starten) windprojecten.